Azerbaycan Halk Cumhuriyeti ve Osmanlı Devleti arasındaki ilişkiler
A. Jafarzade · İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, 2022
Collection summary
Relations between the Azerbaijan Democratic Republic and the Ottoman Empire: from Musavat to 28 May 1918 and beyond.
This 2022 thesis from Istanbul Sabahattin Zaim University describes the growth of nation-state thinking in Tsarist-ruled Azerbaijan from the 1860s, the political parties formed after 1905 and the Musavat Party founded by Mehmed Emin Resulzade in 1911. It covers how the Transcaucasian government formed in Tiflis after the February and October revolutions split into three national states on 28 May 1918 as a result of Ottoman military operations, and the relations of the Azerbaijan Democratic Republic with the Ottoman Empire. The Caucasus Islamic Army appears as the military dimension of Ottoman support.
The source's own abstract
18. yüzyılın başlarında Rus Çarlığı'nın işgaline uğrayan Azerbaycan'da, II. Aleksandr'ın 1860'lı yıllarda başlattığı reformlarla birlikte kazanılan basın özgürlüğü, ülkenin aydınları arasında ulus devlet düşüncesinin hızla yayılmasına sebep olmuştur. 1905'teki devrim sonrası Rusya'da kurulan meşruti idarenin sağladığı kısmi özgürlüklerden faydalanan Azerbaycan liderleri farklı siyasi fırkalar kurmuşlardır. Bunlardan en önemlisi, Mehmed Emin Resulzade başkanlığında 1911'de kurulan milliyetçi Müsavat Partisi olmuştur. I. Dünya Savaşı'ndan mağlubiyetle ayrılan Rusya'da Şubat ve Ekim Devrimleri sonrasında Geçici Hükümet kurulurken ve daha sonra da Bolşevikler iktidara gelirken aynı esnada Tiflis'te de bölgedeki üç milli unsurun (Gürcüler, Ermeniler ve Azerbaycanlılar) temsil edildiği Mavera-yı Kafkas hükümeti kurulmuş, bu yeni siyasi oluşumda Azerbaycanlıları Müsavat Partisi temsil etmiştir. Lakin federasyon şeklinde kurulan bu hükümet, Rusya'nın I. Dünya Savaşı'ndaki rakibi Osmanlı Devleti'nin Kafkaslardaki askeri harekatları sonucu 28 Mayıs 1918'de üç ayrı milli devlete bölünmüştür. Bu yeni milli devletlerden biri de Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'dir. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, Osmanlı Devleti ile dostane ilişkiler tesis etmiş ve 4 Haziran 1918'de imzalanan Batum Antlaşması gereğince İngiliz güçleri ile Ermeni ve Bolşevik çetelerin işgaline karşı Osmanlı hükümetinden askeri yardım almıştır. Kendi topraklarında siyasi otoritesini kuramamış Azerbaycan hükümeti, Osmanlı Devleti tarafından yeni oluşturulmuş ve başında Nuri Paşa'nın (Killigil) durduğu Kafkas İslam Ordusu'nun yardımıyla, en son 14 Eylül 1918'de Bakü'yü ele geçirerek, Azerbaycan topraklarını Bolşevik, Ermeni ve İngiliz unsurlarından temizlemeyi başarmıştır. 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesi sonrası I. Dünya Savaşı'ndan yenik ayrılan Osmanlı Devleti, Azerbaycan topraklarından çekilmek zorunda kalmıştır. Bu çekilme sürecinde, Azerbaycan halkını Ermeni çetelerin insafına terk etmek istemeyen Osmanlı ordu birlikleri, İstanbul'dan gelen emirlere uymayıp Azerbaycan halkına silah ve mühimmat yardımı yapmışlardır. Daha sonra, Osmanlı ordusunun tahliye ettiği Azerbaycan'a İngiliz güçleri gelmiş ve 1919-1920 yıllarında iki ülkenin ilişkilerini sınırlamıştır. Bu süreç, 28 Nisan 1920'de Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin Sovyet işgaline uğramasına kadar devam etmiştir. Bu çalışma I. Dünya Savaşı'nın getirdiği yıkım sonrası, kardeşlik duygularıyla sırt-sırta mücadele eden, daha sonra ise kendi istikballeri için İtilaf Devletleri ile iyi geçinmek zorunda kalan Azerbaycan Cumhuriyeti ve Osmanlı Devleti'nin ilişkilerini askeri, sosyal, ekonomi, siyasi ve diplomatik açıdan inceleyecektir.
Index
- People
- Mehmed Emin Resulzade
- Places
- AzerbaycanTiflis
- Units and institutions
- Müsavat PartisiMaverâ-yı Kafkas HükûmetiAzerbaycan Halk CumhuriyetiKafkas İslam Ordusu
The source's keywords
Anahtar Kelime: Azerbaycan = Azerbaijan · Osmanlı Devleti = Ottoman State · Osmanlı Dönemi = Ottoman Period · Osmanlı tarihi = Ottoman history · Türk-Azerbaycan ilişkileri = Turkish-Azerbaijan relations