Azerbaycanlı Türkçü ve Eğitimci Efendizade Mehmet Şerif’in Not Defteri ve Azerbaycan Hükümetini Kuranlar ile İlgili Görüşleri
Atatürk Yolu Dergisi, 2020
Collection summary
An article publishing for the first time the notebook of Efendizade Mehmet Şerif Bilgehan, a Turkist educator born in Shamakhi, including his views on the founders of the 1918 Azerbaijani Republic.
The article publishes for the first time a notebook kept in Ottoman-script Turkish by Efendizade Mehmet Şerif Bilgehan (1887-1954), a Turkist educator born in Shamakhi who spent most of his life in Turkey. It covers his ties to Turkist circles in Istanbul, the Committee of Union and Progress, Mehmet Emin Resulzade and the Musavat cadres, as well as his studies in Lausanne and posts at teacher training schools in Edirne and Izmir. For this collection its value lies in his personal assessments of the founders of the 1918 Azerbaijani Republic and his criticism of Ankara's Caucasus policy after 1920.
The source's own abstract
Ömrünün çoğunu Türkiye’de geçirmiş Azerbaycan kökenli Efendizȃde Mehmet ŞerifBilgehan’ın (Şamahı 1887- İstanbul 1954) Arap harfleriyle Türkiye Türkçesinde tuttuğu birnot defteri ilk kez yayımlanmaktadır. Bir Türkçü ve eğitimci olarak Şerif Bilgehan,Şamahı’da doğmuş, 1910’da İstanbul’a gelerek, İstanbul’da Türkçü çevrelerle tanışmıştır.Daha sonra İttihat ve Terakki Fırkasına girmiş, Azerbaycan Cumhuriyetinin kurucusuMehmet Emin Resulzȃde başta olmak üzere ile diğer Azeri Türkçüler ile yakın münasebettebulunmuştur. Ölümüne kadar Müsavat Partisi kadrosu ile ilişkilerini devam ettirmiştir.Şahsi notlarından anlaşıldığı kadarıyla, Mehmet Şerif Bey, Osmanlı hükümeti tarafındaneğitim görmesi amacıyla Lozan’a gönderilmiş, 1917’de Türkiye’ye döndükten sonraEdirne ve İzmir’de bulunan Öğretmen Okullarında idarecilik yapmıştır. 1920’deAzerbaycan Cumhuriyetinin Bolşevikler tarafından yıkılmasından sonra, AnkaraHükümetinin Kafkaslar üzerine izlediği politikaları yazılarıyla eleştirdiği için Türkiye’debir süreliğine gözardı edilmiştir. Onun Azerbaycan tarihi hakkında verdiği bilgilerin yanısıra, 1918 Azerbaycan Cumhuriyetini kuran kadrolar hakkındaki şahsi kanaatleri, diğerkaynaklarda olmayan bilgi ve görüşler içerdiği için değerlidir. Onun, yazılarından, cesur,bilgili, kararlı bir Türkçü olduğu ve Azerbaycan’da Türkiye destekli laik Türkmilliyetçiliğine dayalı müstakil bir Azerbaycan Devletinin Türkiye’nin desteğiyle kurulmasıgerektiği görüşünü taşıdığı anlaşılmaktadır. Kendisi bugün hem Türkiye’de hem deAzerbaycan Cumhuriyetinde fazlaca bilinmeyen önemli bir şahıs olarak kalmaktadır. Buyazıda onun biyografisi ve siyasi görüşleri üzerine yeni bilgiler verilmektedir.
Index
- Units and institutions
- Azerbaycan Halk CumhuriyetiMüsavat Partisiİttihat ve Terakki Fırkası