MəqaləAçıq girişsiyasi tarixdiplomatiyatarixşünaslıq

İzmir İşgali Öncesi ve Sonrasında Yaşanan Gelişmeler

Turkish Studies - Historical Analysis, 2020

Kolleksiya xülasəsi

I Dünya Müharibəsindən sonra İzmirin işğalı ərəfəsi və sonrasındakı siyasi-diplomatik hadisələri araşdıran türkcə akademik məqalə.

Məqalə 1815 Vyana Konqresindən başlayaraq böyük dövlətlərin Osmanlı torpaqları üzərindəki bölüşdürmə siyasətini, Balkan müharibələri və I Dünya Müharibəsindən sonra Anadolunun işğal prosesini nəzərdən keçirir. 30 Oktyabr 1918 Mudros Mütarəkəsi Osmanlı üçün müharibənin rəsmi sonu kimi təqdim olunur və İzmirin işğalı ətrafındakı hadisələr dəyərləndirilir. Qafqaz İslam Ordusu və ya 1918 Azərbaycan əməliyyatına birbaşa toxunmur.

Mənbənin öz xülasəsi

Her yüzyılın başında dönemin büyük güçleri dünyayı ve kaynaklarını paylaşmk için kendi ararlarında bir takım anlaşmalar ve düzenlemeler yaparlar. 19. yüzyılın ilk çeyreğinde Napolyon Orduları 1815 Waterloo Savaşında yenilince, Avusturya İmparatorlıuğu Başbakanı Klemens von Matternich önderliğinde, Büyük Britanya, Avusturya, Rusya ve Prusya devletleri 1815 Viyana Kongresi sonrasında dünya düzenini belirlediler. Önlenmek istenen Fransa gibi görünse de perde arkasında Türklerin Avrupa’dan atılması fikri vardı. Birkaç yıl sonra Osmanlı İmoaratorluğu’nun Balkan topraklarında ilk ayrılıkçı hareketler başladı ve yaklaşık yüzyıl sonra ise 1912-1913 Balkan Savaşlarıyla Türkler Trakya’nın Doğusu hariç Avrupa’dan kanlı bir şekilde atılmıştır. 20. yüzyılın ilk çeyreğin de benzer olaylar yaşandı. Bu seferki hedef yine Türklerdi ve Anadolu’dan da atılmaları istenmiştir. Balkan Harbinden bir yıl sonra 1914’de I. Dünya Savaşı başladı ve Osmanlı İmparatorluğu, 3 kıtada topraklarımnı kaybetmesinden de öte Anadolu’da tehlikeye düştü. I. Dünya Savaşı Osmanlı Devleti için resmen 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ile son bulmuştur. Sadece I. Dünya Savaşı’nda değil onun öncesinde de Osmanlı Devleti Balkanlar, Orta Doğu ve Kafkaslarda büyük can, mal ve toprak kayıpları yaşamıştı. Ancak yaşanan felaketlerin belki de en büyüğü Mondros’tan sonra İtilaf Devletlerinin antlaşmaları sonucunda ve dönemin uluslararası hukukunu yok sayarak 1919 yılında İzmir ve Batı Anadolu’yu Yunanistan’a işgal ettirmesinden sonra yaşanmaya başlandı. Gerek İzmir ve çevresinde gerekse de Osmanlı Devleti’nin o zamanki mevcut toprakları üzerinde hiçbir yasal hakkı bulunmayan Yunanistan başta İngiltere’nin desteğiyle Türk Milletine son bir darbe vurarak ebediyen Anadolu coğrafyasından atmak ve uzun yıllardır siyaseten peşinde koştukları Megali İdea hedeflerini gerçekleştirmek istiyorlardı. Yunan işgalinin yansıması Türk Milletini Mustafa Kemal Paşa önderliğinde topyekûn bir mücadeleye sevk etmiştir. Yerli ve yabancı birçok arşiv ve döneme ait basılı belge yaşanan felaketi gözler önüne sermektedir.