Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadelede Kâzım Karabekir Komutasındaki Türk Ordusunun Türkiye Cumhuriyeti Doğu Sınırlarının Çizilmesi ve Kafkas Cumhuriyetleriyle Barışın Tesisi Yolunda Katkıları
Ermeni Araştırmaları Dergisi, 2018
Kolleksiya xülasəsi
Kazım Qarabəkirin komandanlığındakı Şərq Cəbhəsinin Milli Mübarizədə Türkiyənin şərq sərhədlərinin müəyyənləşməsinə və Qafqaz respublikaları ilə sülhün qurulmasına töhfəsini araşdıran türkcə məqalə.
"Ermeni Araştırmaları" jurnalında 2018-ci ildə dərc olunan bu məqalə Birinci Dünya Müharibəsindən sonrakı bölüşdürmə planlarını, Mudros Barışığı (30 oktyabr 1918) və Sevr müqaviləsini nəzərdən keçirərək Milli Mübarizə dövründə Kazım Qarabəkirin komandanlığındakı Şərq Cəbhəsinin əməliyyatlarını dəyərləndirir. Müəllif şərq torpaqlarının geri alınması, Gümrü və Qars sülh müqavilələrinin imzalanması prosesinə diqqət yetirir. Kolleksiya baxımından əlaqə birbaşa Qafqaz İslam Ordusu ilə deyil, 1918-dən sonrakı Qafqaz-Türkiyə münasibətlərinin davamı ilə bağlıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
Birinci Dünya Savaşı önemli ölçüde Osmanlı İmparatorluğununparçalanmasıyla ilgiliydi. İtilâf Devletleri İngiltere ve Fransa, kendialacakları hisseler dışında İstanbul’u, Boğazlar’ı, Doğu Karadeniz ve DoğuAnadolu’nun bir kısmını Rusya’ya önermişler, Yunanistan’a Ege kıyılarıylaİzmir’i vaad etmek yanında Anadolu’dan koparılacak topraklarda Ermenive Rum-Pontus Devletleri kurulmasını öngörmüşlerdi. İttifak Güçlerininsavaştan yenik çıkması üzerine imzalanan 30 Ekim 1918 Mondros Ateşkesve 10 Ağustos 1920 Sevr Antlaşmaları bu gizli paylaşım anlaşmalarınaresmiyet kazandırmış olmakla beraber Osmanlı Meclisinin onaylamayışısebebiyle Sevr asla yürürlüğe girmemiştir. İşgal güçlerine ve teslimi kabul eden Osmanlı Hükûmetine karşı MillîMücadele hareketinin Mustafa Kemal önderliğinde başlatıldığı ErzurumKongresinin İstanbul Hükûmeti ve İşgal Güçlerinin baskılarına rağmenbaşarıyla sonuçlanmasını sağlayan Karabekir Paşa komutasındaki ŞarkCephesinin İstiklâl Harbinde özel bir yeri vardır. İşgal güçlerine kaybedilentoprakların ilk olarak Rusya ve Ermenistan’dan geri alınarak bu ülkelerleGümrü ve Kars Barış Antlaşmalarını imzalamasıyla sonuçlanan zaferlerindendolayı da Karabekir halkın gönlünde “Şark Fatihi” ünvanını kazanmıştır.
İndeks
- Şəxslər
- Kâzım KarabekirMustafa Kemal
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Şark CephesiOsmanlı Hükûmetiİtilaf DevletleriErmenistanRusya