MəqaləAçıq girişsiyasi tarixsosial tarixdiplomatiya

Kurtuluştan Mondros Mütarekesi'ne Elviye-i Selase'de yaşanan sorunlar

Atatürk Yolu Dergisi, 2011

Kolleksiya xülasəsi

1918-ci ildə Brest-Litovsk sonrası Osmanlı idarəsinə keçən Elviyeyi-Səlasədə (Qars, Ərdəhan, Batum) Mondrosa qədər yaşanan inzibati, iqtisadi və ictimai problemləri araşdıran məqalə.

Məqalə uzun Rusiya idarəsindən sonra 3 mart 1918-ci il Brest-Litovsk müqaviləsi və 1918-ci ilin yazındakı referendumla Osmanlı dövlətinə qatılan Qars, Ərdəhan və Batumun (Elviyeyi-Səlasə) vəziyyətini araşdırır. Mülki təşkilatın qurulması, əhalinin rifahı və bəzi hərbi-inzibati güzəştlər kimi hökumət prioritetlərinin müharibə şəraiti səbəbindən zəif qaldığı bildirilir. Kolleksiya baxımından əhəmiyyəti 1918-ci ildə Osmanlının Qafqaza açılan xəttinin və Qafqaz İslam Ordusunun əməliyyatlarının arxa planındakı inzibati-loqistik zəmini göstərməsidir.

Mənbənin öz xülasəsi

Elviye-i Selâse, Rus yönetimde kaldığı süre boyunca hayatın her alanında büyük değişim geçirdi. Bu süreçte Türkler bir yandan göçe, diğer yandan hükümetin geri bırakmayı hedefleyen eğitim, kültürel ve iktisadi politikalarına karşı mücadele etmek zorunda kaldı.3 Mart 1918'de imzalanan Brest-Litovsk Antlaşması Türk-Rus ilişkilerinin hem de bölgenin seyrini değiştirdi. Antlaşmanın dördüncü maddesi bölgenin ilhakını öngörüyordu. 1918 baharında gerçekleştirilen halk oylaması ilhakı resmileştirirken Osmanlı Devleti 'ni de Kafkasya 'da önemli bir aktör haline getirdi.Yeni dönemde mülki teşkilatın kurulması, halkın refahının artırılması ve bazı askeri ve idari muafiyetlerin tanınması hükümetin öncelikleri arasında yer aldı. Hükümetin aldığı önlemelerin çoğu mülki teşkilatın gerektiği gibi tesis edilememesinden dolayı zayıf kaldı. Osmanlı Devletinin Kafkasya'da iddialı olmasını sağlayacak programlar ise savaş şartlarından ötürü hazırlanamadı.