MəqaləAçıq girişsiyasi tarixdiplomatiyasosial tarix

Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti ve Bölgedeki Faaliyetleri

Nurhan Aydın; Elif Ergün · Tarih ve Günce, 2019

Kolleksiya xülasəsi

Mondrosdan sonra Elviyeyi-Səlasədə qurulan milli təşkilatlar və Cənub-i Qərbi Qafqaz Hökumətinin yaranması ilə fəaliyyətini araşdıran elmi məqalə.

Nurhan Aydın və Elif Ergünün "Tarih ve Günce" jurnalında dərc olunmuş məqaləsi 1878-də Rusiyaya verilən Qars, Ərdahan və Batum sancaqlarının 3 mart 1918 Brest-Litovsk müqaviləsi ilə yenidən Osmanlıya qatılmasını və 30 oktyabr 1918 Mudros Mütarikəsindən sonra boşaldılmasını araşdırır. İngilis dəstəyi ilə irəli sürülən erməni və gürcü iddialarına qarşı türk-müsəlman əhalinin qurultaylar və silahlı təşkilatlanma yolu ilə apardığı mübarizə və onun zirvəsi olan Cənub-i Qərbi Qafqaz Hökuməti təhlil edilir. Kolleksiya baxımından mənbə Qafqaz İslam Ordusunun hərəkatını əhatələyən 1918-ci il Qafqaz siyasi mühitinin cənub-qərb qanadını işıqlandırır.

Mənbənin öz xülasəsi

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı neticesindeKars, Ardahan ve Batum sancakları savaş tazminatı olarak Rusya’ya verilmişti.Bu tarihten itibaren 40 yıl boyunca Rus işgalinde kalan bölge, 3 Mart 1918Brest-Litovsk Antlaşması’nın ardından tekrar anavatana katıldı. Ancak bu durumuzun sürmemiş ve Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesiyle birlikte imzalanan 30Ekim 1918 tarihli Mondros Mütarekesi’ne göre Osmanlı Devleti tekrar bölgeyiboşaltmak zorunda kalmıştı. Bu tarihten sonra da İngilizler bölgede Ermeni veGürcüleri destekleyerek hâkimiyet kurmak istemiş, buna karşın Türk ve Müslümanhalk tarafından da bağımsızlık mücadelesi başlatılmıştı. Silahlı olarakteşkilatlanan Türk ve Müslüman ahali bir yandan kongreler düzenlerken biryandan da bölgesel hükümetler kurmuşlardır. Bu teşkilatlanmaların zirve noktasıhiç kuşkusuz ki Cumhuriyet namını da taşıyan Cenub-i Garbi Kafkas Hükümetiolmuştur. Bu çalışmada Elviye-i Selase’de kurulan milliteşkilatlar, bölgede düzenlenen kongreler, Cenub-i Garbi Kafkas Hükümeti’ninkuruluş aşamaları ve faaliyetleri ile milli teşkilatların bölge Türklüğününkorunmasındaki rolü incelenmeye çalışılmıştır.