Türk Kafkas İslam Ordusu ve Azerbaycan kamuoyunda Nuri Paşa algısı
K. Heydarlı · Trakya Üniversitesi, 2020
Kolleksiya xülasəsi
Azərbaycan ictimaiyyətində Nuru Paşa qavrayışı haqqında turançılıq çərçivəsində magistr dissertasiyası (Trakya, 2020).
K. Heydərlinin Trakya Universitetində hazırladığı dissertasiya Türk hərbi heyətinin Qafqaza göndərilməsindən sonra AXC-nin hakimiyyətini Gəncədən Bakıya yaymasını və Bakıda bolşevik idarəsinə son qoyulduqdan sonra Qafqaz İslam Ordusu qərargahının şəhərdə apardığı hərbi, siyasi və inzibati tənzimləmələri araşdırır. Nuru Paşanın hərbi şəxsiyyəti ilə yanaşı şəxsi, siyasi və sənayeçi kimliyinə Azərbaycan ictimaiyyətinin baxışı turançılıq çərçivəsində qiymətləndirilir.
Mənbənin öz xülasəsi
Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu'nun hizmetleri Azerbaycan'ın yakın geçmişinin önemli olayları arasında yer almaktadır. Doğu'nun ilk demokratik Türk devleti olan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti, Türk Askeri Heyeti'nin Kafkasya'ya gönderilmesinin ardından jeopolitik konumunu güçlendirmiş ve siyasi egemenliğini Gence'den Bakü'ye kadar yayabilmiştir. Bakü'de Bolşevik yönetimine son verildikten sonra Kafkas İslam Ordusu Karargâhınca şehirde askeri, siyasi ve idari alanlarda düzenlemelere gidilmiştir. Bu çerçevede çalışmada Nuri Paşa önderliğindeki ordunun faaliyetleri araştırılmış, Nuri Paşa'nın askeri kişiliğinin yanı sıra şahsi, siyasal ve sanayici kimliğine Azerbaycan kamuoyunun bakış açısı incelenmiştir. Mevcut yazın incelendiğinde Kafkas İslam Ordusu'nun ve Nuri Paşa'nın hizmetleri hakkında Türkiye'de yeteri kadar çalışmanın yapılmadığı görülmektedir. Bu bağlamda, çalışma söz konusu boşluğu gidermeyi hedeflemektedir. Osmanlı'nın Doğu politikasına ideolojik açıdan yön veren Turancılık akımı, çalışmanın kavramsal ve kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Çalışmada konuyla ilgilenen uzmanlar ile görüşülmüş, Kafkas İslam Ordusu harekâtının sonuçları ortaya koyulmuştur. Bu bağlamda; Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan'ın Türk ve İslam kimliğini koruduğu; dil, din, kültür ve ideolojik birliğin harekâta yön verdiği, Turancılık akımının harekâtın ideolojik temelini oluşturduğu, Azerbaycan Türkleri tarafından Nuri Paşa'nın Bakü'nün kurtarıcısı olarak kabul görüldüğü sonuçlarına varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kafkas İslam Ordusu, Nuri Paşa, Enver Paşa, Mehmet Emin Resulzade, Turancılık, Bakü'nün Fethi.
İndeks
- Şəxslər
- Nuri Paşa (Killigil)
- Yerlər
- BaküGenceAzerbaycan
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Kafkas İslam OrdusuTürk Askerî Heyeti
- Hadisələr
- Bakü'nün kurtuluşu (15 Eylül 1918)
Mənbənin açar sözləri
Anahtar Kelime: Azerbaycan = Azerbaijan · Azerbaycan-Bakü = Azerbaijan-Baku · Kafkas İslam Ordusu = Caucasian Islam Army · Killigil · Nuri · Nuri = Killigil · Osmanlı Devleti = Ottoman State · Turancılık = Turanism