MəqaləAçıq girişhərbi əməliyyatsiyasi tarix

Kafkas İslam Ordusunun Azerbaycan’daki Faaliyetleri

Alev Keskin · Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, 2024

Kolleksiya xülasəsi

ATASE arxivinə əsaslanaraq Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycandakı hərbi və siyasi fəaliyyəti.

MN Arxiv və Hərbi Tarix Şöbəsi (ATASE) sənədlərinə əsaslanan məqalə bolşevik inqilabından sonra Bakı neftinin Sovet Rusiyası üçün əhəmiyyətini, Şaumyanın başçılığı ilə erməni-bolşevik qüvvələrinin Bakını ələ keçirməsini və Azərbaycanın Osmanlı dövlətindən hərbi yardım tələblərini izah edir. 4 iyun 1918 Batum müqaviləsinin Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycandakı varlığının hüquqi əsası olduğu vurğulanır. Nuru Paşanın komandanlığındakı ordunun əməliyyatları, Bakının azad edilməsi və Mudros barışığına görə geri çəkilmə prosesi ətraflı araşdırılır.

Mənbənin öz xülasəsi

Birinci Dünya Savaşı sırasında Rusya Bolşevik İhtilali’yle savaştan çekilmiş ve savaş şartları nedeniyle büyük bir ekonomik darboğaza düşmüştür. Bu nedenle Azerbaycan’daki Bakü petrolleri Sovyet Rusya için önem arz etmiştir. Bu doğrultuda Rusya, Stephan Şaumyan liderliğinde Ermenileri örgütleyerek Azeri yönetimini devirmiş ve Bakü’yü ele geçirmiştir. Ermeniler kısa sürede Azerbaycan’da terör ve baskı yöntemlerine başvurmuşlar ve birçok Müslüman’ı katletmişlerdir. Katliam hareketleri karşısında Azerbaycan zaman zaman Osmanlı Devleti’nden askerî yardım talebinde bulunmuştur. Azerbaycan en son 4 Haziran 1918 tarihinde Batum Konferansı’nda Osmanlı Devleti ile imzaladığı anlaşmaya dayanarak Osmanlı Devleti’nden bir kez daha askerî yardım talep etmiştir. Bu anlaşma Osmanlı Devleti’nce Azerbaycan’a askerî yardım amacıyla teşkil edilen Kafkas İslam Ordusunun Azerbaycan’daki varlığının hukuki zeminini oluşturmuştur. Nuri Paşa Komutasındaki Kafkas İslam Ordusu Azerbaycan’da gerçekleştirdiği birçok askerî harekât neticesinde Ermeni ilerleyişini durdurmuş ve Bakü’yü kurtarmıştır. Ancak sonrasında imzalanan Mondros Mütarekesi hükümlerince ele geçirdiği toprakları tahliye etmek zorunda kalmıştır. Bu çalışma kapsamında, Osmanlı Devleti’nin Azerbaycan’a yaptığı yardımın siyasi ve askerî süreci, Kafkas İslam Ordusunun Azerbaycan’daki faaliyetleri ve gelinen son nokta itibarıyla askerî kazanımlarından vazgeçerek Azerbaycan’dan çekilmek zorunda kalması MSB Arşiv ve Askerî Tarih Daire Başkanlığı (ATASE) Arşivi ve basılı kaynaklar ışığında detaylı olarak incelenecektir.