Dissertasiyasosial tarixtarixşünaslıq

Manaf Süleymanov'un araştırmaları ışığında Bakü Şehri'nin tarihi (1900-1930'lu yıllar)

F. Arslan · Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2024

Kolleksiya xülasəsi

Manaf Süleymanovun əsərləri işığında 1900-1930-cu illərdə Bakı şəhərinin tarixi.

Van Yüzüncü Yıl Universitetində 2024-cü ildə tamamlanan magistr dissertasiyası Azərbaycan yazıçısı və tarixçisi Manaf Süleymanovun xatirə üslubundakı əsərlərindən çıxış edərək Bakının siyasi, iqtisadi, sosial-mədəni və etnoqrafik quruluşunu araşdırır. Neft sənayesi ilə gələn sürətli şəhərləşmə, İngiltərə və Rusiyanın neft rəqabəti, çarizmin süqutundan sonra şəhərdə baş verən toqquşmalar və 1918-də daşnak dəstələrinin müsəlman türklərə qarşı zorakılığı nəzərdən keçirilir.

Mənbənin öz xülasəsi

XX. Yüzyılın meşhur Azerbaycanlı yazarı ve tarihçisi Manaf Süleymanov'un çalışmaları, Bakü Şehri'nin tarihi, siyasi, ekonomik, sosyo-kültürel ve etnografik yapısı hakkında bize sıradışı bilgiler aktarmaktadır. Eserlerinden bazılarını hatırat tarzında ele alan müellifin kitapları, araştırmacılar ve okuyucular için çok kıymetli ve arşiv çalışmalarıyla desteklenmiş epey ilginç tarihi kaynaklardır. Petrolde sanayileşme başladığında kısa bir zaman sürecinde dikkatleri üzerine çeken ve önem kazanan Bakü'de beklenmedik bir ilerleme ve modern kentleşme başlar. Azerbaycan'ın milli serveti olan yeraltı kaynaklarına yönelen yabancı sermaye sahipleri bir anda buraya gelerek kazanç elde edip bölgede söz sahibi olmak isterler. Bunun farkında olan İngiltere, ülkenin petrolünü elde etmek ve stratejik konumlarında yer edinmek için uğraşırken, Rusya ise Bakü'yü kontrolüne almak ister. Rusya'da Çarlık rejiminin ortadan kaldırılması sonrasında ülkenin merkezindeki devrimin cereyanları Bakü'de şiddetli hissedilerek tarihte eşi benzeri görülmemiş hadiseler ve çatışmalar meydana getirir. Bu kargaşayı fırsat bilen Ermeni-Taşnak çeteleri Bakü Şehri'nde ve çevresinde yaşayan Müslüman Türklere karşı soykırım politikalarını uygulamaya koyarlar. Yazar, tek tek kişilerden duyduğu bilgileri ve olayları belgelere dayanarak, uzun zaman Sovyet Rusya arşiv görevlisi olarak bulunduğu yıllarda aldığı notları ve bizzat gördüklerini bir resim oluşturur gibi yazdı. Bakü'de yaşananları günümüze ulaştıran Süleymanov, ender bilimsel-tarihsel bir gerçeğin hakkını veren hikâyeler kaleme alır. Seçtiği konular geçmişten bu yana sadece kendi eserlerinde ele alınmıştır. Örneğin Kafkas İslam Ordusu, Türklerin Bakü'ye gelişleri ve burada yaptıkları çalışmalarla ilgili verilen bilgiler, Nargin Adası Esirleri, Bakü Koçuları ve genel olarak bu örgütün oluşumu, faaliyetleri ve çöküşü gibi konular tamamen yeni ve özgün konulardır. Bu çalışmalar sayesinde Bakü ile ilgili bilinmeyen, kayıt dışı kalmış hakikatler ortaya çıkmıştır.