MakaleAçık erişimaskerî harekât

Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan ve Dağıstan harekâtı

Türk Dünyası Araştırmaları, 2010

Koleksiyon özeti

Kafkas İslam Ordusu'nun Haziran-Kasım 1918 Azerbaycan ve Dağıstan harekâtının genel anlatımı.

Makale, Osmanlı Devleti'nin 1918'de iç kaynaklarını tüketmiş ve Ortadoğu'da yenilmişken Brest-Litovsk'un açtığı fırsatla 3. Ordu'nun Şubat 1918'den itibaren Batum dâhil Doğu Anadolu'yu geri almasını anlatıyor. Kafkasya'ya çekilen Bolşevik-Ermeni kuvvetlerinin Türk ve Müslüman halka yönelik şiddeti üzerine Enver Paşa ve İttihatçı yöneticilerin Turancı idealleriyle Nuri Paşa komutasında kurulan Kafkas İslam Ordusu, Haziran 1918'de Azerbaycan ve Dağıstan harekâtına girişmiştir. Beş ay süren harekâtın Azerbaycan ve Dağıstan'ın bağımsızlığına katkısı değerlendiriliyor.

Kaynağın kendi özeti

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’nın son aylarında (1918) hem iç kaynaklarını tüketmiş hem de Ortadoğu’da önemli yenilgiler alarak Anadolu’ya doğru çekilmiştir. Rusya’da, 1917 Bolşevik İhtilalı’nın ortaya çıkardığı şartlar sonucu savaştan çekilmiş ve İttifak Devletleriyle Brest-Litovsk Antlaşmasını imzalamıştır. Bu gelişmeler üzerine Osmanlı Devleti, Doğu Anadolu’da kaybettiği toprakları geri alma imkânını elde etmiştir. Ruslardan boşalan Türk topraklarını Ermenilerin işgal etmesi üzerine, Osmanlı 3’üncü Ordusu 1918 Şubat ayından başlayarak, doğu harekâtını düzenlemiş ve Batum dâhil Doğu Anadolu topraklarını kurtarmıştır. Bunun üzerine Kafkasya ve Azerbaycan’a çekilen Bolşevik ve Ermeni birleşik kuvvetleri, yüzyıllardır bu bölgelerde oturan Türk/İslam topluluklarına karşı sindirme ve katliama girişmişlerdir. Başta Enver Paşa olmak üzere İttihat ve Terakki yöneticilerinin Turancılık idealleri doğrultusunda “Kafkas İslam Ordusu” Nuri Paşa’nın komutasında teşkil edilmiş ve Haziran 1918’de Azerbaycan ve Dağıstan harekâtını yapılmıştır. Türk ordusunun en zor zamanlarında dahi, soydaşlarına yardım etmek için yaptığı ve beş ay süren bu harekâtla, Azerbaycan ve Dağıstan’ın bağımsız birer devlet olması sağlanmıştır.