ArticleOpen accessmilitary operations

Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan ve Dağıstan harekâtı

Türk Dünyası Araştırmaları, 2010

Collection summary

An overview of the Caucasus Islamic Army's Azerbaijan and Dagestan campaign of June-November 1918.

The article explains how, although exhausted and defeated in the Middle East by 1918, the Ottoman Empire used the opening created by Brest-Litovsk to recover Eastern Anatolia including Batum with the 3rd Army from February 1918. In response to Bolshevik-Armenian violence against Turkic and Muslim populations in the Caucasus, the Caucasus Islamic Army was formed under Nuri Pasha, in line with the Pan-Turkist ideals of Enver Pasha and the Unionist leadership, and launched its Azerbaijan and Dagestan campaign in June 1918. The five-month operation's contribution to the independence of Azerbaijan and Dagestan is assessed.

The source's own abstract

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı’nın son aylarında (1918) hem iç kaynaklarını tüketmiş hem de Ortadoğu’da önemli yenilgiler alarak Anadolu’ya doğru çekilmiştir. Rusya’da, 1917 Bolşevik İhtilalı’nın ortaya çıkardığı şartlar sonucu savaştan çekilmiş ve İttifak Devletleriyle Brest-Litovsk Antlaşmasını imzalamıştır. Bu gelişmeler üzerine Osmanlı Devleti, Doğu Anadolu’da kaybettiği toprakları geri alma imkânını elde etmiştir. Ruslardan boşalan Türk topraklarını Ermenilerin işgal etmesi üzerine, Osmanlı 3’üncü Ordusu 1918 Şubat ayından başlayarak, doğu harekâtını düzenlemiş ve Batum dâhil Doğu Anadolu topraklarını kurtarmıştır. Bunun üzerine Kafkasya ve Azerbaycan’a çekilen Bolşevik ve Ermeni birleşik kuvvetleri, yüzyıllardır bu bölgelerde oturan Türk/İslam topluluklarına karşı sindirme ve katliama girişmişlerdir. Başta Enver Paşa olmak üzere İttihat ve Terakki yöneticilerinin Turancılık idealleri doğrultusunda “Kafkas İslam Ordusu” Nuri Paşa’nın komutasında teşkil edilmiş ve Haziran 1918’de Azerbaycan ve Dağıstan harekâtını yapılmıştır. Türk ordusunun en zor zamanlarında dahi, soydaşlarına yardım etmek için yaptığı ve beş ay süren bu harekâtla, Azerbaycan ve Dağıstan’ın bağımsız birer devlet olması sağlanmıştır.