Birinci Dünya Savaşı’nda Mustafa Kemal Paşa’nın 16’ncı Kolordu Komutanlığı ve Muharebelerinin Harp Prensipleri Bakımından Değerlendirilmesi
Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2021
Koleksiyon özeti
Mustafa Kemal Paşa'nın 1916'da Kafkas Cephesi'ndeki 16'ncı Kolordu Komutanlığı ve Muş-Bitlis muharebelerini harp prensipleri açısından inceleyen akademik makale.
Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan bu Türkçe makale, Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi'ndeki güç durumu üzerine 2'nci Ordu ve 16'ncı Kolordu karargâhlarının cepheye kaydırılmasını ve Miralay Mustafa Kemal'in kolordu komutanlığına atanmasını ele alır. Silvan'da konuşlandırılan karargâh ile 5 ve 8'inci Tümenlerin Rus işgalindeki Muş ve Bitlis yönünde yürüttüğü harekât, harp prensipleri çerçevesinde değerlendirilir. Koleksiyon açısından yalnızca dolaylı bağlam sunar: Osmanlı ordusunun Kafkasya yönündeki harekâtlarının 1918 öncesi askerî arka planını aydınlatır, ancak Kafkas İslam Ordusu'nu doğrudan konu almaz.
Kaynağın kendi özeti
Birinci Dünya Savaşında Osmanlı coğrafyasının her köşesinde mücadeleler verilmiş, açılan cephelerde şiddetli muharebeler yapılmıştır. Savaşın ilk yıllarında stratejik ve askerî açıdan çok önem verilen cephelerden biri olan Kafkas Cephesi’nde ise savunmayı aksatan bazı durumlar ortaya çıkmıştır. Harekâtı zor kılan arazi şartlarına olumsuz hava koşulları eşlik etmiş ve lojistik faaliyetler aksamıştır. Bu olumsuz durumun muharebeye etkisini azaltmak ve Kafkas Cephesi’nde Rus saldırılarına karşı koyan 3’üncü Ordu Komutanlığı’nı desteklemek amacıyla Başkomutanlık Vekâletinden verilen bir emirle 2’nci Ordu ve 16’ncı Kolordu Komutanlığı karargâhları Kafkas Cephesi’ne kaydırılmıştır. Muş ve Bitlis’i işgal eden Rusların daha güneye inmesinin engellenmesi ve işgal edilen yerlerin kurtarılması düşüncesiyle yapılan bu planın uygulanabilmesi için tecrübeli bir komutana ihtiyaç doğmuştur. Çanakkale’deki komutanlığıyla dikkat çeken Miralay Mustafa Kemal ideal bir aday olarak görülmüş ve 16’ncı Kolordu Komutanı olarak atanmıştır. Göreve miralay rütbesiyle başlayan Mustafa Kemal, 16’ncı Kolordu Komutanlığı karargâhını Silvan’da konuşlandırmıştır. Kolorduya bağlı 5 ve 8’inci Tümenler ile yapılan başarılı harekâtlar sonucunda Bitlis ve Muş işgalden kurtarılmıştır. Mustafa Kemal Paşa’nın cepheyi teftişinde topçu gözetleme ve ateş mevzilerini araziyi uzaktan görülebilecek yerlere konuşlandırması ve tahkimata önem vermesi harekâtın başarısına çok büyük katkıda bulunmuştur. Bu harekâtların bölgedeki lojistik imkânların yetersizliğine rağmen başarı ile sonuçlanması, harekâtlarda yapılan geri çekilme hareketleri ve oyalama muharebeleri Mustafa Kemal Paşa’nın halkla bütünleşmesi ve milis güçler oluşturulması yönündeki gayretleri, Millî Mücadele dönemindeki karar verme süreçlerine tecrübe olarak yansımıştır. Bu çalışmanın amacı, Kafkas cephesinde önemli bir görev alan 16’ncı Kolordu Komutanlığının askerî teşkilatlanması, muharebeleri ve bu muharebelerin Mustafa Kemal’e kazandırdıkları ile Millî Mücadele dönemine yansımalarını ele alıp, harekâtı harp prensipleri kapsamında değerlendirmektir.
Dizin
- Kişiler
- Mustafa Kemal Paşa
- Birlikler ve kurumlar
- 16. Kolordu2. Ordu3. Ordu5. Tümen8. TümenBaşkomutanlık Vekâleti