MəqaləAçıq girişsiyasi tarixtarixşünaslıqsosial tarix

Ermenilerin Tehcir Edilmesi Kararında Etkili Olan Faktörler ve Maraş-Zeytun Ermenilerinin Tehciri

Nejla Günay · Belleten, 2009

Kolleksiya xülasəsi

1915-ci il köçürmə qərarının səbəblərini və Maraş-Zeytun ermənilərinin köçürülməsini araşdıran akademik məqalə.

Nejla Günayın "Belleten"də dərc olunmuş bu məqaləsi Osmanlı dövlətinin XX əsrin əvvəllərindəki siyasi, iqtisadi və hərbi çətinlikləri ilə Balkan müharibələrindən sonrakı erməni hərəkatını köçürmə qərarının fonu kimi təhlil edir və xüsusilə Maraş-Zeytun ermənilərinin köçürülməsini araşdırır. Məqalə Zeytun ermənilərinin səfərbərliyə tabe olmaması və Daşnak Komitəsinin Rusiya ilə əlaqəsi kimi mövzuları Osmanlı hakimiyyətinin baxışından təqdim edir. Qafqaz İslam Ordusu və 1918-ci il Azərbaycan mövzusu ilə birbaşa bağlı deyil.

Mənbənin öz xülasəsi

Osmanlı Devleti, XX. yüzyıla girerken siyasî, ekonomik ve askerî yönden sıkıntılar içerisindeydi ve yüzyılın başında önce Trablusgarp daha sonra Balkanlarda ağır kayıplar verdi. Osmanlı Devleti’nin Balkan savaşları sonucunda Balkanlardaki topraklarını kaybetmesi bağımsızlıklarını elde etmek isteyen Anadolu Ermenilerini heyecanlandırdı(1) ve onların devlete bağlılık duygularını zayıflattı. Bunun sonucunda meselâ Zeytun Ermenileri, Birinci Dünya Savaşı’nda seferberlik emrine uymayarak Osmanlı ordusuna asker göndermediler, aksine silâhlanıp dağlara çıktılar ve Osmanlı Devleti’nin düşmanlarıyla işbirliği yaparak devlete meydan okudular. Kafkasya’da da benzer bir durum yaşandı ve Osmanlı Devleti’nin Almanya tarafında savaşa girmesini fırsat bilen Taşnak Komitesi, Anadolu Ermenileri adına Rusya ile anlaştı. Bu anlaşmaya bağlı olarak Osmanlı ordusunda silâh altına alınan Ermeniler Rus tarafına geçtiler ve küçük çeteler hâlinde örgütlenip Osmanlı ordusuna karşı Rus ordusunun ileri ucunda görev aldılar. Ermenilerin bir kısmının bu ihaneti, Osmanlı hükümetinin savaşın bütün hızıyla devam ettiği bir anda bütün Ermenilerin sadakatinden şüphe duymasına sebep oldu(2).