Məqaləsiyasi tarixtarixşünaslıqbioqrafiya

Müsavat Partisinin 1911–1922 Yılları Arasındaki Faaliyetleri

Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2018

Kolleksiya xülasəsi

Müsavat Partiyasının 1911-1922-ci illərdəki siyasi fəaliyyətini və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elanındakı rolunu araşdıran türkcə akademik məqalə.

Fırat Universiteti Sosial Elmlər Jurnalında dərc olunan bu məqalə 1905-ci il Rus İnqilabından sonrakı siyasi şəraitdə yaranan Müsavat Partiyasının 1911-1922-ci illərdəki təşkilatlanmasını və fəaliyyətini araşdırır. Təzyiqlər səbəbindən gizli işləyən və bir müddət Məhəmməd Əmin Rəsulzadə tərəfindən ölkə xaricindən idarə olunan partiyanın 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin elanındakı həlledici rolu vurğulanır. Mətndə həmçinin 1920-ci il sovet işğalından sonra partiyanın zəifləməsi və 1922-ci ildə fəaliyyətini itirməsi izah olunur. Kolleksiya baxımından Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci ildə dəstəklədiyi Azərbaycan dövlətinin siyasi zəminini anlamaq üçün fon mənbəyidir.

Mənbənin öz xülasəsi

1905 Rus Devrimi, Rusya hâkimiyetindeki diğer milletlerle birlikte Azerbaycan Türk’lerini de etkiledive siyasi hayatlarında önemli gelişmeler sağladı. Rus Devrimi’yle kısıtlı bir hürriyet ortamına kavuşanTürklerin kurmuş oldukları siyasi teşekküllerden biri olan Müsavat Partisi, Azerbaycan siyasi hayatında enetkili ve en önemli teşkilat olarak yerini almıştır. Müsavat Partisi, şiddetli baskılara maruz kaldığı içinfaaliyetlerini gizli yürütmüş ve hatta lideri Mehmet Emin Resulzade baskılar dolayısıyla parti çalışmalarınıAzerbaycan dışından yönetmek zorunda kalmıştır. Fakat yine de faaliyetlerine devam etmiş ve 1918 yılındaAzerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin ilan edilmesinde en etkili unsur olarak kendisini göstermiştir. 1911 yılındaresmen kurulan Müsavat Partisi, Azerbaycan’ın 1920’de Sovyet işgaline uğramasıyla güç kaybına uğramış ve1922 yılında etkinliğini tamamen yitirmiştir.