Anton Salamanov'un Özel Arşivine Göre Ermenilerin Kuzey Azerbaycan'da Yaptıkları Katliamlar (1918-1919)
Beşir Mustafayev · Selcuk University, 2011
Kolleksiya xülasəsi
Bəşir Mustafayevin Anton Salamanovun şəxsi arxivi və Azərbaycan dövlət arxivləri əsasında 1918-1919-cu illərdə Quba bölgəsində azərbaycanlılara və dağ yəhudilərinə qarşı törədilən qırğınları araşdıran məqaləsi.
Məqalə Şimali Azərbaycanın strateji əhəmiyyətli Quba bölgəsində 1918-1920-ci illərdə baş vermiş zorakılıq hadisələrini yəhudi əsilli keçmiş deputat Anton Salamanovun şəxsi arxiv sənədləri, Azərbaycan Dövlət Tarix Arxivi və Siyasi Partiyalar və İctimai Hərəkatlar Arxivinin materialları əsasında araşdırır. Müəllif daşnak və Amazasp qüvvələrinin fəaliyyətini 'qırğın' və 'soyqırım' kimi səciyyələndirir və xarici qüvvələrin, xüsusən Rusiyanın dəstəyinə diqqət çəkir; bu qiymətləndirmələr mənbəyə aiddir. Kolleksiya baxımından Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci il əməliyyatının fonunu təşkil edən etnik münaqişə mühitini sənədli şəkildə işıqlandırır.
Mənbənin öz xülasəsi
19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyıl, özellikle Kuzey Azerbaycan, Batı Azerbaycan (Bugünkü Ermenistan)ve Doğu Anadolu Türklerine soykırım ve mezalim uygulandığı dönemlerdir. Neyazık ki, günümüz Avrupa ve Eski Sovyet tarihçiliğinde ve medyasında bu olaylar üzerindehiç durulmamıştır. Ermeni işkencelerinden biri de tarihi Kuba (Quba) İlinde 1918–1920 yıllarındayapılmıştır. Rusya’ya da sınırı olan bu yöre stratejik öneme sahip idi. Bu makaledeAzerbaycan’ın kuzeyindeki Kuba Yöresinde Azerbaycanlılara, özellikle Yahudilere (Dağ Yahudileri)karşı yapılan mezalimi bizzat Yahudi asıllı Azerbaycan vatandaşı, eski milletvekiliAnton Salamanov’un özel arşiv bilgilerine esasen ele almaya çalışacağız. Bunun yanı sıraErmeni ve destekçilerinin bu topraklardaki faaliyetlerini ağırlıklı olarak diğer arşiv belgelerinedayanarak ortaya koyacağız. Ermeni Taşnak ve Amazasp güçlerinin mezalim faaliyetlerineRusya başta olmak üzere dış güçlerin destek olduğunu gösteren çok sayıda arşiv belgesi mevcuttur.Azerbaycan Respublikası (Cumhuriyeti) Milli Devlet Arşivi-Tarih Arşivi (ARDAARMDA-ARDTA),Azerbaycan Respublikası Siyasi Partiler ve İçtimai Hareketler Arşivi(ARSPİHA), Kuba İli Yahudi Arşiv Fondu gibi birçok kurumlarda yer alan büyük çoğunluğuRusça ve eski Türkçe olan belgeler, Ermeni ve Rus çetelerinin sadece Osmanlı topraklarındakiözellikle Doğu Anadolu Türklerine değil, aynı zamanda Kuzey Azerbaycan’ın Kuba BölgesindekiAzeri Türklerine ve Azerbaycan topraklarında yaşayan Yahudi, Gürcü, Çeçen gibi diğerhalklara da mezalim ve soykırım uyguladıklarını göstermektedir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Taşnaksutyun
- Hadisələr
- Mart 1918 olayları
Mənbənin açar sözləri
Anton Salamanov · Armenian · Azerbaijan · Azerbaycan · Ermeni · Jewish · Kuba · Kırmızı Kasaba · Red Town · Russia · Rusya · Yahudi