MəqaləAçıq girişhərbi əməliyyatsiyasi tarixdiplomatiyatarixşünaslıq

Birinci Dünya Savaşı’na Giriş Süreci, Doğu (Kafkas) Cephesi: Köprüköy Ve Azap Muharebeleri

Turkish Studies - Historical Analysis, 2020

Kolleksiya xülasəsi

Osmanlı dövlətinin Birinci Dünya Müharibəsinə girişi və Şərq (Qafqaz) cəbhəsinin ilk döyüşləri olan Köprüköy və Azap döyüşlərini araşdıran akademik məqalə.

Turkish Studies - Historical Analysis jurnalında 2020-ci ildə dərc olunan bu türkcə məqalə İngiltərəyə sifariş verilmiş gəmilərə əl qoyulması, Goeben və Breslau-nun Osmanlı donanmasına qatılması və 29 oktyabr 1914 Qara dəniz basqını ilə müharibəyə faktiki girişi araşdırır. Sonra Şərq (Qafqaz) cəbhəsinin ilk döyüşləri sayılan Köprüköy və Azap döyüşləri, həmçinin Ənvər Paşanın qış əməliyyatı müzakirələri təhlil olunur. Kolleksiya ilə əlaqəsi dolayıdır; 1918 Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatının fonunu təşkil edən Qafqaz cəbhəsinin 1914-cü ildə açılışını izah edir.

Mənbənin öz xülasəsi

Bu çalışmada, Enver Paşa’nın Osmanlı Devleti’ni Birinci Dünya Savaşı’na nasıl soktuğu ve Birinci Dünya Savaşı’nda coğrafi olarak en büyük cephe özelliğine sahip olan Doğu (Kafkas) harekatının başlangıç muharebeleri olarak kabul edilen Köprüköy ve Azap Muharebeleri incelenmiştir. İngiltere’ye ısmarlanan ve parası peşin olarak ödenen iki savaş gemisi, Dünya Harbi’nin çıkacağının anlaşılması ile İngiliz Donanma Bakanı Winston Churcill’in girişimleri ile Osmanlı Devleti’ne verilmedi. Bu olay Osmanlı Devleti’ni Üçlü İtilaf’tan uzaklaştıran ve Almanya’ya yaklaştıran en önemli hadise oldu. Osmanlı Devleti, İngiltere’ye Almanya’dan gelen Goeben ve Breslau zırhlı gemilerinin satın aldığını bildirdi. Böylece, çağın en modern gemilerinden sayılan bu iki gemi, Osmanlı Deniz Kuvvetlerinin envanterine dahil edildi. İçinde Goeben zırhlısı ve Breslau kruvazörünün bulunduğu Osmanlı Donanma gücü, Alman Amiral Suşon’un emrinde 29 Ekim 1914 tarihinde Sivastapol, Odesa, Novarosiski ve Kofe deniz üslerini bombardımana tuttu. Bu girişim ile Osmanlı Devleti ile Rusya fiilen savaşa girmiş oldular. Enver Paşa’yı bu savaşa geç girilmesi ve Doğu (Kafkas) Cephesi’nde bir kış harekatının yapılmaması konusunda Kazım Karabekir Paşa, Hasan İzzet Paşa, Liman Von Sanders Paşa, 3. Ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa gibi ünlü komutanlar uyarmışlardır. Fakat Enver Paşa bu önemli tavsiyeleri gözönüne almamıştır. Onbeş gün devam eden Köprüköy ve Azap Muharebeleri Rus kuvvetleri ile yapılmış ve bu muharebelerde kısmi başarılar elde edilmekle birlikte kesin olarak düşman yenilmemiştir.