Birinci Dünya Savaşı’nın Sıcağında Hafız Hakkı Paşa-süleyman Nazif Tartışması
Mustafa Fırat Gül · Akademi Sosyal Bilimler Dergisi, 2021
Kolleksiya xülasəsi
Sarıqamış əməliyyatından sonra Hafiz Haqqı Paşa ilə Bağdad valisi Süleyman Nazif arasındakı teleqram mübahisəsini araşdıran akademik məqalə.
Mustafa Fırat Gülün 2021-ci ildə Akademi Sosyal Bilimler Dergisində dərc olunan məqaləsi Birinci Dünya Müharibəsində Qafqaz Cəbhəsində Sarıqamış əməliyyatından sonra Ənvər Paşadan komandanlığı qəbul edən Hafiz İsmayıl Haqqı Paşanın sərt teleqramının Bağdad valisi Süleyman Nazifə çatması ilə başlayan mübahisəni araşdırır. Yazıda cəbhədəki soyuq və tif şəraiti, komandanlıq dəyişikliyi və mülki-hərbi gərginlik önə çıxır. Kolleksiya baxımından yalnız Osmanlı Qafqaz Cəbhəsi və Ənvər Paşa kontekstində dolayı fon təqdim edir.
Mənbənin öz xülasəsi
Osmanlı Devleti’nin son dönemi hep savaşlarla geçmiştir. İtibarıbaşta olmak üzere kaybettiği toprakların bir kısmını kazanabilmekiçin hayalleri ve hedefleri olan Osmanlı Devleti, BirinciDünya Savaşı’na büyük umutlarla girmiştir. Bu savaş artık OsmanlıDevleti için varlık-yokluk mücadelesidir. Osmanlı Devletiözellikle Kafkas Cephesini açarken Osmanlı Devleti’nindoğusunda kırk yıla yakın bir süredir devam eden Rus işgalinibitirmeyi hedeflemiştir. Sarıkamış Harekâtı bu cephede önemlibir savaştır. Harbiye Nazırı ve Başkumandan Vekili Enver Paşakomutayı bizzat ele almasına rağmen savaş büyük bir hüsranlasona ermiştir. Enver Paşa, hesaplandığı gibi gitmeyen/bitmeyensavaştan sonra adeta enkaza dönmüş haliyle komutayı İttihatve Terakki’nin önemli isimlerinden Hafız İsmail Hakkı Paşa’yadevrederek İstanbul’a dönmüştür. Bir taraftan soğuk diğer taraftantifüs gibi bir baş belasıyla mücadele ede(meye)n ordudangeri kalanlarla elden geleni yapabilme gayretinde olan Hafızİsmail Hakkı Paşa şartlar gereği olsa gerek bazen daha sertemirler vermiştir. Bu emirlerden birisini içeren telgraf ÜçüncüOrdunun emri dışında kalan Bağdat Valisi Süleyman Nazif’e deulaşmıştır. Vali Süleyman Nazif Bey telgraftaki ifadelere oldukçasert bir yanıt vermiştir. Olaya Dahiliye Nazırı Talat Bey ileEnver Paşa da dahil olmuştur. Arşivdeki belgelere bakıldığındaolayın başlangıcı yanlışlıkla giden bir telgraf ve bu telgrafa alışılmışındışında verilen sert bir cevapla büyüyen tartışmadır.Dahiliye Nazırı Talat Bey’in aklıselim davranmasıyla olay dahada büyümeden sonlanmıştır.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Üçüncü Orduİttihat ve Terakki
Mənbənin açar sözləri
Birinci Dünya Savaşı · Caucasian Front · Dahiliye NazırıTalat Bey. · First World War · Governor Mr. Süleyman Nazif · Hafiz HakkıPasha · Hafız Hakkı Paşa · Interior Minister Mr.Talat. · Kafkas Cephesi · Vali Süleyman Nazif Bey