Doğu Cephesinde Ermeni Göçünün Mahiyeti: Bitlis Vilayeti Örneği (1914-1922)
Güzin Çaykıran · Journal of Modern Turkish History Studies, 2024
Kolleksiya xülasəsi
Bitlis vilayəti nümunəsində 1914-1922-ci illər arasında erməni köç hərəkatlarını araşdıran akademik məqalə.
Güzin Çaykıranın məqaləsi Birinci Dünya Müharibəsindən Türk İstiqlal Müharibəsinin sonrasınadək olan dövrdə Bitlis vilayətindəki erməni əhalisinin köç hərəkatlarını Osmanlı arxiv perspektivi ilə araşdırır. Rus Qafqaz ordusunun əməliyyatları, 1915-ci il Sevq və İskan Qanunu, 1917-ci ildə rusların geri çəkilməsi və Mondros Mütarəkəsindən sonrakı qayıdışlar məqalənin əsas oxlarıdır. Qafqaz İslam Ordusu və ya 1918-ci il Azərbaycan əməliyyatı birbaşa mövzu deyil; kolleksiyaya yalnız Şərq Cəbhəsinin ümumi fonu baxımından bağlanır.
Mənbənin öz xülasəsi
28 Temmuz 1914’te Birinci Dünya Savaşı başladığı zaman Kasım 1914’te Rus Kafkas ordusu, Osmanlı topraklarına saldırmış ve birçok Ermeni, Rus ordusuna iltihak etmişti. Kalanların bir kısmı da Osmanlı Hükümetine isyan etmişti. Bu isyandan faydalanan Rus birlikleri, 20 Mayıs 1915’te Van’ı işgal ederek bölgeye hakim olmuştu. Van’ın işgaliyle birlikte Osmanlı Hükümeti, 27 Mayıs 1915’te Sevk ve İskân Kânunu’nu çıkarmış ve savaş mıntıkalarında bulunan bir kısım Ermeni’yi askerî gerekçelerle Osmanlı’nın güney vilayetlerine sevk etmişti. Temmuz 1915’te de Ruslar, işgal mıntıkasında bulunan Ermenileri, Kafkasya’ya göç ettirmişti. Rusların 1916’da Doğu Anadolu’yu işgaliyle birlikte göç eden Ermeniler, dönüş yapmışlardı. 1917 yılında ise Rus Kafkas ordusunun çekilmesiyle göç eden bu Ermeniler, Ruslarla beraber kaçmışlardı. Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasıyla da Bitlis’e bir kısım Ermeni gelmişti. 1922’de ise Türk İstiklal Harbi’nin başarısıyla Anadolu’da kalmak istemeyen Ermeniler, İstanbul ve çeşitli Batı ülkelerine göç etmişlerdi. Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasıyla birlikte savaş koşullarına bağlı olarak Ermeniler, sürekli olarak göç hareketi yaşamışlardır. Bu göç hareketinin yaşandığı vilayetlerden biri de Bitlis idi. Bitlis’in örneklem olarak seçilmesindeki ana sebeplerden biri öncelikle Ermeni nüfus yoğunluğunun olduğu bir vilayet olmasıdır. İkinci olarak da Rusların Bitlis’i işgal etmeleridir. Bitlis’teki Ermeni göçlerinin savaştan ziyade siyasi bir mahiyet taşıdığı varsayılmaktadır. Bu minvalde Bitlis’teki Ermeni nüfus hareketliliğinin sekiz defa gerçekleştiği tespit edilmiştir. Netice itibariyle bu kadar sık hareketliliğin ana sebebi olarak Ermenilerin Müttefiklerle hareket etmesinden kaynaklandığını söylemek mümkündür.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Osmanlı DevletiRus Kafkas Ordusu
- Hadisələr
- Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918)
Mənbənin açar sözləri
Armenians · Birinci Dünya Savaşı · Bitlis Province · Bitlis Vilayeti · Ermeniler · Göçler. · History of The Republic of Turkiye · Migrations · Osmanlı Devleti · Ottoman Empire · Türkiye Cumhuriyeti Tarihi · World War I