Türk Dünyasının Boğazındaki İlmiğin Hikâyesi: Zengezur Koridoru
Kübra Gelir; Hasip Saygılı · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2024
Koleksiyon özeti
Zengezur bölgesinin tarihî gelişimini ve 1918-1920 yıllarındaki nüfus/toprak mücadelelerini ele alan Türkçe akademik makale.
Kübra Gelir ve Hasip Saygılı'nın Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi'nde yayımlanan makalesi, Zengezur bölgesinin kadim dönemlerden günümüze uzanan tarihini, Rus idaresiyle değişen nüfus yapısını ve bölgenin Ermenistan'a bırakılmasının sonuçlarını inceliyor. Yazarlar, 1918-1920 yıllarında zirveye ulaştığını belirttikleri Türk/Müslüman ahaliye yönelik kıyımların ardından Azerbaycan'ın Nahçıvan ve Türkiye ile kara bağlantısının kesildiğini savunuyor. Makale doğrudan Kafkas İslam Ordusu harekâtını konu almasa da, 1918 sonrası Azerbaycan'ın toprak ve güvenlik sorunlarına dair arka plan sunması bakımından koleksiyonla ilişkilidir.
Kaynağın kendi özeti
Zengezur, bugün çoğunluğunun Ermenistan arazisinde bulunduğu, 20. yüzyılın başlarında yaklaşık 8.000 km2 kadar araziyi ihtiva eden bir bölgedir. Halen Ermenistan arazisinden Kafan, Meğri, Sisyan / Sisian ve Gorus rayonlarını, Azerbaycan arazisinden Kubadlı, Zengilan, Laçın rayonlarını ihtiva etmektedir. Kadim devirlerden 19. yüzyıla kadar Selçuklular, Safeviler, Timurlular ve Osmanlılar gibi birçok Türk Devleti bu topraklar üzerinde hüküm sürmüşlerdir. Stratejik öneme sahip olan Zengezur topraklarında Rusların gelişi ile yeni bir dönem başlamıştır. Bölgeye yapılan yoğun göçler neticesinde bu arazinin yerli nüfusu oluşturan Türk / Müslüman ahali katliamlara maruz kalmıştır. 1918-1920 yılları arasında doruk noktasına ulaşan kıyımlar, Zengezur’un büyük bir kısmının Ermenistan’a bırakılması ile neticelenmiştir. Bu durum Azerbaycan’ın Nahçıvan ile irtibatını askıya almıştır. Başka bir ifadeyle Azerbaycan ana karası ile Türkiye’nin bağlantısı da ortadan kalkmıştır. Böylece Ermenileştirilen Zengezur koridoru Türk dünyasının boynuna bir ilmik gibi geçirilmiştir. Sovyet rejiminin 1991’de çöküşü ile Zengezur’u elinde tutan Ermenistan Azerbaycan'ın Karabaş bölgesini ve bir kısım Azerbaycan arazisinin bir kısmını işgal etmiştir. Azerbaycan 2020 yılında gerçekleştirdiği başarılı askeri harekât ile Karabağ’daki Ermeni işgalini sonlandırmış ancak Zengezur meselesi henüz kalıcı bir şekilde hal yoluna konulmuş görünmemektedir. Bu makale bilimsel kaynakların ışığında Zengezur’un ilk devirlerinden itibaren ele alınmaktadır. Özellikle 19. yüzyıl ve günümüze gelen Azerbaycan-Ermenistan meselesinin düğüm noktaları kronolojik olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Dizin
- Kişiler
- Kübra GelirHasip Saygılı
Kaynağın anahtar kelimeleri
19. yüzyıl · 19th century · Armenia · Azerbaijan · Azerbaycan · Ermenistan · Genel Türk Tarihi (Diğer) · General Turkish History (Other) · Late Modern History (Other) · Russia · Rusya · Yakınçağ Tarihi (Diğer) · Zangezur · Zengezur