Türk Dünyasının Boğazındaki İlmiğin Hikâyesi: Zengezur Koridoru
Kübra Gelir; Hasip Saygılı · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2024
Kolleksiya xülasəsi
Zəngəzur bölgəsinin tarixi inkişafını və 1918-1920-ci illərdəki əhali/ərazi mübarizələrini araşdıran türkcə akademik məqalə.
Kübra Gelir və Hasip Saygılının "Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi"ndə çap olunan məqaləsi Zəngəzur bölgəsinin qədim dövrlərdən bu günə qədərki tarixini, Rus idarəçiliyi ilə dəyişən əhali strukturunu və bölgənin Ermənistana verilməsinin nəticələrini araşdırır. Müəlliflər 1918-1920-ci illərdə zirvəyə çatdığını bildirdikləri türk/müsəlman əhaliyə qarşı qırğınlardan sonra Azərbaycanın Naxçıvan və Türkiyə ilə quru əlaqəsinin kəsildiyini vurğulayırlar. Məqalə birbaşa Qafqaz İslam Ordusunun əməliyyatlarından bəhs etməsə də, 1918-dən sonrakı ərazi və təhlükəsizlik məsələləri baxımından kolleksiya ilə bağlıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
Zengezur, bugün çoğunluğunun Ermenistan arazisinde bulunduğu, 20. yüzyılın başlarında yaklaşık 8.000 km2 kadar araziyi ihtiva eden bir bölgedir. Halen Ermenistan arazisinden Kafan, Meğri, Sisyan / Sisian ve Gorus rayonlarını, Azerbaycan arazisinden Kubadlı, Zengilan, Laçın rayonlarını ihtiva etmektedir. Kadim devirlerden 19. yüzyıla kadar Selçuklular, Safeviler, Timurlular ve Osmanlılar gibi birçok Türk Devleti bu topraklar üzerinde hüküm sürmüşlerdir. Stratejik öneme sahip olan Zengezur topraklarında Rusların gelişi ile yeni bir dönem başlamıştır. Bölgeye yapılan yoğun göçler neticesinde bu arazinin yerli nüfusu oluşturan Türk / Müslüman ahali katliamlara maruz kalmıştır. 1918-1920 yılları arasında doruk noktasına ulaşan kıyımlar, Zengezur’un büyük bir kısmının Ermenistan’a bırakılması ile neticelenmiştir. Bu durum Azerbaycan’ın Nahçıvan ile irtibatını askıya almıştır. Başka bir ifadeyle Azerbaycan ana karası ile Türkiye’nin bağlantısı da ortadan kalkmıştır. Böylece Ermenileştirilen Zengezur koridoru Türk dünyasının boynuna bir ilmik gibi geçirilmiştir. Sovyet rejiminin 1991’de çöküşü ile Zengezur’u elinde tutan Ermenistan Azerbaycan'ın Karabaş bölgesini ve bir kısım Azerbaycan arazisinin bir kısmını işgal etmiştir. Azerbaycan 2020 yılında gerçekleştirdiği başarılı askeri harekât ile Karabağ’daki Ermeni işgalini sonlandırmış ancak Zengezur meselesi henüz kalıcı bir şekilde hal yoluna konulmuş görünmemektedir. Bu makale bilimsel kaynakların ışığında Zengezur’un ilk devirlerinden itibaren ele alınmaktadır. Özellikle 19. yüzyıl ve günümüze gelen Azerbaycan-Ermenistan meselesinin düğüm noktaları kronolojik olarak ortaya konulmaya çalışılmıştır.
İndeks
- Şəxslər
- Kübra GelirHasip Saygılı
Mənbənin açar sözləri
19. yüzyıl · 19th century · Armenia · Azerbaijan · Azerbaycan · Ermenistan · Genel Türk Tarihi (Diğer) · General Turkish History (Other) · Late Modern History (Other) · Russia · Rusya · Yakınçağ Tarihi (Diğer) · Zangezur · Zengezur