İngiliz Gizli Arşiv Telgraflarında İngilizlerin İran Meşhed Misyonu’nun Dünya Ülkelerine Yönelik Siyasi, İstihbarat ve Askerî Nitelikte Faaliyetleri (1918-1919)
Elchin Suleymanov · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2024
Koleksiyon özeti
General Malleson'ın İran Meşhed Askerî Misyonu'na ait 1918-1919 gizli İngiliz telgraflarını inceleyen ve misyonun Kafkasya, Türkistan ve İran'a yönelik istihbarat faaliyetlerini ele alan akademik makale.
Elchin Suleymanov'un Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi'nde yayımlanan bu makalesi, İngiltere'nin İran Meşhed Askerî Misyonu'nu yöneten General Malleson'ın 1918-1919 tarihli gizli telgraflarını doküman incelemesi yöntemiyle değerlendiriyor. Çalışma, misyonun Hindistan Ofisi ile istişare halinde Azerbaycan, Gürcistan, İran, Hindistan ve Türkistan'a yönelik siyasi, istihbarat ve askerî faaliyetler yürüttüğünü; Jön Türk, Pan-Turan ve Pan-İslamizm akımlarına karşı çalıştığını ortaya koyuyor. Koleksiyon açısından değeri, 1918'de Kafkas İslam Ordusu'nun harekâtıyla eşzamanlı olarak İngiliz istihbaratının Güney Kafkasya ve Hazar ötesindeki karşı hamlelerini birincil arşiv belgeleriyle göstermesidir.
Kaynağın kendi özeti
Bu çalışmanın amacı, İngiltere’nin İran Meşhed Askerî Misyonu’nu yönetmiş olan General Malleson tarafından yazılan gizli telgraflarda mahiyeti ve bunların dünya ülkelerinin siyasi hayatına etkisi ele alınmıştır. Bu bağlamda makalede General Malleson’un yürüttüğü istihbarat ve askerî faaliyetleri de değerlendirilmiştir. Çalışmada bahsî geçen misyonun 1918-1921 yıllarında faaliyet gösterdiği, 1918-1919 gizli arşiv telgrafları nitel araştırma doküman incelemesiyle araştırılmıştır. Çalışma sonucunda misyonun İngiltere, Hindistan Ofisiyle istişarede olduğu, Azerbaycan, Gürcistan, İran, Hindistan, Türkistan’a yönelik gizli siyasi, devrim, istihbarat ve askerî nitelikte faaliyetler sürdürdüğü ortaya çıkmıştır. Ayrıca çalışma sonucunda İngiltere Devleti içerisinde askerî misyon dışında faaliyetlerde bulunması dolayısıyla bütçe konusunda eleştirilirken, bununla mücadele eden, Osmanlı Devleti’nin başkenti İstanbul’dan dahi para yardımı alınması önerilerinin de yer aldığı görülmüştür. Bundan ziyade Jön Türk, Pan Turan, Pan İslamizm gibi Devrimlere yönelik de askerî misyon faaliyetlerde bulunması gizli telgraf metinlerinde yer almıştır. Katar Millî Kütüphanesi gizli dokümanlarının erişime açılmasından faydalanılarak yapılan bu çalışmanın tarih literatürüne de katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- İngiliz Meşhed Askerî MisyonuHindistan OfisiKatar Millî Kütüphanesi
Kaynağın anahtar kelimeleri
Edebiyatı ve Kültürü · England · General Malleson · Literature and Culture · Mashhad · Meşhed · Spanish Language · Transcaucasia · Transkaspi · Turkestan · Türkistan · İngiltere · İspanyol Dili