İngiliz Gizli Arşiv Telgraflarında İngilizlerin İran Meşhed Misyonu’nun Dünya Ülkelerine Yönelik Siyasi, İstihbarat ve Askerî Nitelikte Faaliyetleri (1918-1919)
Elchin Suleymanov · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2024
Kolleksiya xülasəsi
General Mallesonun İran Məşhəd Hərbi Missiyasına aid 1918-1919 gizli İngilis teleqramlarını araşdıran, missiyanın Qafqaz, Türküstan və İrana yönəlik kəşfiyyat fəaliyyətlərini təhlil edən akademik məqalə.
Elchin Süleymanovun Akademik Tarih ve Düşünce jurnalında dərc olunan bu məqaləsi İngiltərənin İran Məşhəd Hərbi Missiyasına rəhbərlik etmiş General Mallesonun 1918-1919-cu illərə aid gizli teleqramlarını sənəd təhlili metodu ilə araşdırır. Tədqiqat missiyanın Hindistan Ofisi ilə əlaqəli şəkildə Azərbaycan, Gürcüstan, İran, Hindistan və Türküstana yönəlik siyasi, kəşfiyyat və hərbi fəaliyyətlər apardığını, Gənc Türklər, Pan-Turan və Pan-İslamizm cərəyanlarına qarşı çalışdığını göstərir. Kolleksiya baxımından dəyəri, 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun əməliyyatları ilə eyni vaxtda İngilis kəşfiyyatının Cənubi Qafqaz və Xəzərarxasındakı əks-addımlarını arxiv sənədləri ilə üzə çıxarmasıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
Bu çalışmanın amacı, İngiltere’nin İran Meşhed Askerî Misyonu’nu yönetmiş olan General Malleson tarafından yazılan gizli telgraflarda mahiyeti ve bunların dünya ülkelerinin siyasi hayatına etkisi ele alınmıştır. Bu bağlamda makalede General Malleson’un yürüttüğü istihbarat ve askerî faaliyetleri de değerlendirilmiştir. Çalışmada bahsî geçen misyonun 1918-1921 yıllarında faaliyet gösterdiği, 1918-1919 gizli arşiv telgrafları nitel araştırma doküman incelemesiyle araştırılmıştır. Çalışma sonucunda misyonun İngiltere, Hindistan Ofisiyle istişarede olduğu, Azerbaycan, Gürcistan, İran, Hindistan, Türkistan’a yönelik gizli siyasi, devrim, istihbarat ve askerî nitelikte faaliyetler sürdürdüğü ortaya çıkmıştır. Ayrıca çalışma sonucunda İngiltere Devleti içerisinde askerî misyon dışında faaliyetlerde bulunması dolayısıyla bütçe konusunda eleştirilirken, bununla mücadele eden, Osmanlı Devleti’nin başkenti İstanbul’dan dahi para yardımı alınması önerilerinin de yer aldığı görülmüştür. Bundan ziyade Jön Türk, Pan Turan, Pan İslamizm gibi Devrimlere yönelik de askerî misyon faaliyetlerde bulunması gizli telgraf metinlerinde yer almıştır. Katar Millî Kütüphanesi gizli dokümanlarının erişime açılmasından faydalanılarak yapılan bu çalışmanın tarih literatürüne de katkı sağlayacağı düşünülmektedir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- İngiliz Meşhed Askerî MisyonuHindistan OfisiKatar Millî Kütüphanesi
Mənbənin açar sözləri
Edebiyatı ve Kültürü · England · General Malleson · Literature and Culture · Mashhad · Meşhed · Spanish Language · Transcaucasia · Transkaspi · Turkestan · Türkistan · İngiltere · İspanyol Dili