Birinci Dünya Savaşı Döneminde Bakü’de Faaliyet Gösteren Müslüman Hayır Teşkilatları
Ali Asker · Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 2026
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Bakü'deki Müslüman hayır cemiyetlerinin, özellikle Nargin Adası'ndaki Osmanlı esirlerine yönelik yardım faaliyetlerini inceleyen akademik makale.
Ali Asker'in Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi'nde yayımlanan bu makalesi, Birinci Dünya Savaşı döneminde Bakü'de faaliyet gösteren Müslüman hayır teşkilatlarının kuruluşunu, örgütsel yapısını ve savaş koşullarında üstlendiği toplumsal-insani rolleri ele alır. Çalışma, eğitim ve kültür odaklı başlayan bu cemiyetlerin savaşla birlikte sağlık hizmetleri, acil yardım, mülteci desteği ve savaş esirlerine yardım alanlarına yöneldiğini; Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti'nin Nargin Adası'ndaki Osmanlı esirleri için bağış kampanyaları ve basın yoluyla kamuoyu oluşturma çalışmaları yürüttüğünü gösterir. Koleksiyon açısından değeri, 1918 Kafkas İslam Ordusu harekâtının öncesindeki Bakü Müslüman sivil toplumunu ve Osmanlı-Azerbaycan bağlarının toplumsal zeminini aydınlatmasıdır.
Kaynağın kendi özeti
Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı döneminde Bakü’de faaliyet gösteren Müslüman hayır teşkilatlarının savaş koşullarında üstlendikleri toplumsal, insani ve kurumsal rolleri tarihsel bir perspektifle incelemektedir. Araştırma, Bakü’deki hayır cemiyetlerinin kuruluş süreçlerini, örgütsel yapılarını ve faaliyet alanlarını ele almaktadır.Söz konusu teşkilatlar, başlangıçta eğitim ve kültür ekseninde faaliyetlerini sürdürmüş, ancak savaşın yol açtığı ekonomik daralma, kıtlık, sağlık krizi, mültecilik ve savaş esirleri meselesinin yaşandığı ortamda bu faaliyetlerini sağlık hizmetleri, acil yardım, sosyal koruma ve savaş esirlerine destek gibi alanlara yöneltmişlerdir. Özellikle Nargin Adası’ndaki Osmanlı savaş esirlerine yönelik yardım faaliyetleri, resmî himaye girişimleri, bağış kampanyaları ve basın aracılığıyla yürütülen kamuoyu oluşturma çalışmaları, Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti’nin çok yönlü bir sivil aktör olduğunu göstermektedir. Farklı cemiyetler arasında kurulan iş birliği ise savaş yıllarında Bakü’de örgütlü bir sivil dayanışma mekanizmasının varlığına işaret etmektedir.Araştırma bulguları, bu teşkilatların Türklük ve Müslümanlık bilinciyle hareket ederek kriz dönemlerinde toplumsal dayanışmayı örgütleyen yapılar olarak çalıştıklarını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte savaş ve devrim yıllarının yarattığı siyasal belirsizlikler, finansman güçlükleri ve idarî baskılar, bu teşkilatların yapısal kırılganlıklarını da görünür kılmıştır. Söz konusu engellere rağmen bu kurumların deneyimi, Azerbaycan’da modern sivil toplum ve örgütlü yardımlaşma geleneğinin oluşumunda tarihsel birikim olarak öne çıkmaktadır.
Dizin
- Kişiler
- Ali Asker
- Yerler
- BaküNargin Adası
- Birlikler ve kurumlar
- Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti
Kaynağın anahtar kelimeleri
Baku Muslim Benevolent Society · Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti · Birinci Dünya Savaşı · First World War · Intellectual History of Politics · Late Modern History (Other) · Nargin Adası · Nargin Island · Osmanlı savaş esirleri · Ottoman prisoners of war · Siyasi Düşünce Tarihi · Turkish Society and Community · Türk Halkları ve Toplulukları · Yakınçağ Tarihi (Diğer) · charitable societies