Birinci Dünya Savaşı Döneminde Bakü’de Faaliyet Gösteren Müslüman Hayır Teşkilatları
Ali Asker · Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 2026
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsi illərində Bakıdakı müsəlman xeyriyyə cəmiyyətlərinin, xüsusən Nargin adasındakı Osmanlı əsirlərinə yardım fəaliyyətini araşdıran elmi məqalə.
Ali Askerin Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi'ndə çap olunan bu məqaləsi Birinci Dünya Müharibəsi dövründə Bakıda fəaliyyət göstərən müsəlman xeyriyyə təşkilatlarının yaranmasını, təşkilati quruluşunu və müharibə şəraitindəki ictimai-humanitar rolunu araşdırır. Tədqiqat göstərir ki, əvvəlcə maarif və mədəniyyət sahəsində çalışan bu cəmiyyətlər müharibə illərində səhiyyə, təcili yardım, qaçqınlara dəstək və hərbi əsirlərə kömək istiqamətinə yönəlmiş; Bakı Müsəlman Xeyriyyə Cəmiyyəti Nargin adasındakı Osmanlı əsirləri üçün ianə kampaniyaları və mətbuat vasitəsilə ictimai rəy formalaşdırmışdır. Kolleksiya baxımından dəyəri 1918-ci il Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatlarından əvvəlki Bakı müsəlman ictimaiyyətini və Osmanlı-Azərbaycan bağlarının sosial zəminini işıqlandırmasıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
Bu çalışma, Birinci Dünya Savaşı döneminde Bakü’de faaliyet gösteren Müslüman hayır teşkilatlarının savaş koşullarında üstlendikleri toplumsal, insani ve kurumsal rolleri tarihsel bir perspektifle incelemektedir. Araştırma, Bakü’deki hayır cemiyetlerinin kuruluş süreçlerini, örgütsel yapılarını ve faaliyet alanlarını ele almaktadır.Söz konusu teşkilatlar, başlangıçta eğitim ve kültür ekseninde faaliyetlerini sürdürmüş, ancak savaşın yol açtığı ekonomik daralma, kıtlık, sağlık krizi, mültecilik ve savaş esirleri meselesinin yaşandığı ortamda bu faaliyetlerini sağlık hizmetleri, acil yardım, sosyal koruma ve savaş esirlerine destek gibi alanlara yöneltmişlerdir. Özellikle Nargin Adası’ndaki Osmanlı savaş esirlerine yönelik yardım faaliyetleri, resmî himaye girişimleri, bağış kampanyaları ve basın aracılığıyla yürütülen kamuoyu oluşturma çalışmaları, Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti’nin çok yönlü bir sivil aktör olduğunu göstermektedir. Farklı cemiyetler arasında kurulan iş birliği ise savaş yıllarında Bakü’de örgütlü bir sivil dayanışma mekanizmasının varlığına işaret etmektedir.Araştırma bulguları, bu teşkilatların Türklük ve Müslümanlık bilinciyle hareket ederek kriz dönemlerinde toplumsal dayanışmayı örgütleyen yapılar olarak çalıştıklarını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte savaş ve devrim yıllarının yarattığı siyasal belirsizlikler, finansman güçlükleri ve idarî baskılar, bu teşkilatların yapısal kırılganlıklarını da görünür kılmıştır. Söz konusu engellere rağmen bu kurumların deneyimi, Azerbaycan’da modern sivil toplum ve örgütlü yardımlaşma geleneğinin oluşumunda tarihsel birikim olarak öne çıkmaktadır.
İndeks
- Şəxslər
- Ali Asker
- Yerlər
- BaküNargin Adası
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti
Mənbənin açar sözləri
Baku Muslim Benevolent Society · Bakü Müslüman Hayriye Cemiyeti · Birinci Dünya Savaşı · First World War · Intellectual History of Politics · Late Modern History (Other) · Nargin Adası · Nargin Island · Osmanlı savaş esirleri · Ottoman prisoners of war · Siyasi Düşünce Tarihi · Turkish Society and Community · Türk Halkları ve Toplulukları · Yakınçağ Tarihi (Diğer) · charitable societies