Türkistan-avrupa Ticarî Münâsebetlerinin Osmanlı Devleti Vasıtasıyla Tesisine Dair bir Teşebbüs
Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 2016
Koleksiyon özeti
1918 dolaylarında İstanbul merkezli kurulan Beynelmilel Petrol ve Pamuk Ticaret Osmanlı Anonim Şirketi üzerinden Türkistan-Avrupa ticaretinin Osmanlı eliyle kurulma girişimini inceleyen makale.
Makale, XX. yüzyıl başlarında kurulan Osmanlı Anonim Şirketleri bağlamında, Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgelerine dayanarak Beynelmilel Petrol ve Pamuk Ticaret Osmanlı Anonim Şirketi'nin kurucularını, kuruluş amacını ve işleyişini ele alır. Şirketin hedefi, Osmanlı Devleti ile Türkistan, Kafkasya ve İran ürünlerinin Batı Avrupa mamulleriyle mübadelesini sağlamaktır. Koleksiyonla bağlantısı dolaylıdır: 1918 tarihli petrol ve Kafkasya ticareti perspektifi, Kafkas İslam Ordusu harekâtının ekonomik arka planına ışık tutabilir.
Kaynağın kendi özeti
XX. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti'nde ekonomiyi güçlendirmek amacıyla "Osmanlı Anonim Şirketleri" adıyla pek çok şirket kurulmuştur. Bunlardan 1909-1918 arasında kurulmuş olan 130 kadar şirket, 1918 yılında Ziraat ve Ticaret Nezareti tarafından bir katalog içinde toplanmış, bu katalogda açıklamalarıyla birlikte yayınlanmıştır. 1918'den sonra kurulanlar ise katalogda bulunmamaktadır. Bu şirketlerden birisi çalışmamızın konusu olan "Beynelmilel Petrol ve Pamuk Ticaret Osmanlı Anonim Şirketi"dir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde şirketle ve şirket nizamnâmesi ile ilgili vesikâ kümesinden öğrendiğimize göre, şirket, merkezi İstanbul olmak üzere Osmanlı vatandaşları tarafından kurulmuştur. Şirketin kuruluş gayesi Osmanlı Devleti ile Türkistan, Kafkasya, İran ürünlerini Batı Avrupa mamûlleri ile mübâdele etmektir. Çalışmada Beynelmilel Petrol ve Pamuk Ticaret Osmanlı Anonim Şirketi'nin kurucuları, kuruluş gayesi, işleyiş şekli hakkında bilgi verilmiş, Osmanlı Anonim Şirketleri arasında bu şirketin yeri ve önemi ele alınmıştır.