Türkistan-avrupa Ticarî Münâsebetlerinin Osmanlı Devleti Vasıtasıyla Tesisine Dair bir Teşebbüs
Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 2016
Kolleksiya xülasəsi
1918-ci illər ətrafında İstanbul mərkəzli qurulan Beynəlmiləl Neft və Pambıq Ticarət Osmanlı Səhmdar Şirkəti timsalında Türküstan-Avropa ticarətinin Osmanlı vasitəsilə qurulması cəhdini araşdıran məqalə.
Məqalə XX əsrin əvvəllərində yaradılan Osmanlı Səhmdar Şirkətləri kontekstində, Osmanlı Arxivi sənədlərinə əsaslanaraq Beynəlmiləl Neft və Pambıq Ticarət Osmanlı Səhmdar Şirkətinin təsisçilərini, məqsədini və fəaliyyət qaydasını araşdırır. Şirkətin məqsədi Osmanlı Dövləti ilə Türküstan, Qafqaz və İran məhsullarının Qərbi Avropa mallarına mübadiləsi idi. Kolleksiya ilə əlaqəsi dolayıdır: 1918-ci ilə aid neft və Qafqaz ticarəti perspektivi Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatlarının iqtisadi fonuna işıq sala bilər.
Mənbənin öz xülasəsi
XX. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti'nde ekonomiyi güçlendirmek amacıyla "Osmanlı Anonim Şirketleri" adıyla pek çok şirket kurulmuştur. Bunlardan 1909-1918 arasında kurulmuş olan 130 kadar şirket, 1918 yılında Ziraat ve Ticaret Nezareti tarafından bir katalog içinde toplanmış, bu katalogda açıklamalarıyla birlikte yayınlanmıştır. 1918'den sonra kurulanlar ise katalogda bulunmamaktadır. Bu şirketlerden birisi çalışmamızın konusu olan "Beynelmilel Petrol ve Pamuk Ticaret Osmanlı Anonim Şirketi"dir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde şirketle ve şirket nizamnâmesi ile ilgili vesikâ kümesinden öğrendiğimize göre, şirket, merkezi İstanbul olmak üzere Osmanlı vatandaşları tarafından kurulmuştur. Şirketin kuruluş gayesi Osmanlı Devleti ile Türkistan, Kafkasya, İran ürünlerini Batı Avrupa mamûlleri ile mübâdele etmektir. Çalışmada Beynelmilel Petrol ve Pamuk Ticaret Osmanlı Anonim Şirketi'nin kurucuları, kuruluş gayesi, işleyiş şekli hakkında bilgi verilmiş, Osmanlı Anonim Şirketleri arasında bu şirketin yeri ve önemi ele alınmıştır.