Zəngəzurlu Xosrov Bəy Sultanov və Baba Məmmədovun Türkiyədə Mühacirət Həyatı və Fəaliyyəti (1920–1943)
Solmaz Məhərrəmova · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2025
Koleksiyon özeti
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti kurucularından Hüsrev bey Sultanov ile ilk parlamento üyelerinden Baba Memmedov'un 1920 sonrası Türkiye'deki mühaciret hayatını ve siyasi faaliyetlerini inceleyen akademik makale.
Solmaz Meherremova'nın Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi'nde yayımlanan makalesi, Zengezur kökenli iki devlet adamını -Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kurucularından Hüsrev bey Sultanov (1879-1943) ve Cumhuriyet Parlamentosu'nun ilk milletvekillerinden Baba Memmedov (1887-1974)- ele alır. Çalışma, kaynağın ifadesiyle Ermeni Taşnak birliklerinin 1905-1906 ve sonrasında bölgede yol açtığı kırgınları, Sultanov'un 1919'da Karabağ genel valiliğine atanmasını ve Zengezur-Karabağ'da istikrar çabalarını, ardından her iki şahsın Türkiye'deki mühaciret yıllarını ve "Kafkas İntikam Kartalları" adlı gizli örgütteki faaliyetlerini arşiv belgeleri ve dönem basınına dayanarak inceler. Koleksiyon açısından değeri, 1918-1920 Azerbaycan Halk Cumhuriyeti kadrolarının Kafkas İslam Ordusu sonrası dönemdeki siyasi izleğini göstermesidir.
Kaynağın kendi özeti
Məqalədə Azərbaycan dövlətçilik tarixində mühüm rol oynamış Zəngəzur mahalının görkəmli övladları – Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (1918–1920) qurucularından biri Xosrov bəy Əli Paşa bəy oğlu Sultanov (1879–1943) və Cümhuriyyət Parlamentinin ilk millət vəkili Baba Məmmədovun (1887–1974) həyatı və fəaliyyəti araşdırılır. Əsərdə erməni daşnak dəstələrinin 1905–1906-cı illərdə və sonrakı dövrlərdə bölgədə törətdikləri qırğınlar, Xosrov bəy Sultanovun 1919-cu ildə Qarabağın general-qubernatoru təyin olunması və onun Zəngəzurla Qarabağda sabitliyin təmin edilməsindəki xidmətləri təhlil olunur. Bundan əlavə, hər iki şəxsiyyətin 1920-ci ildən sonra Türkiyədə mühacirət həyatı, “Qafqaz İntiqam Qartalları” adlı gizli təşkilatdakı fəaliyyəti, təşkilatın proqramı, bolşevik–daşnak rejiminə qarşı mübarizə, habelə təşkilatın iflası və üzvlərinin həbsi arxiv materialları və dövri mətbuat əsasında işıqlandırılır. Məqalə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti liderlərinin milli mübarizədə əvəzsiz rolunu və tarixi irsini göstərir.
Dizin
Kaynağın anahtar kelimeleri
Azerbaijan Democratic Republic · Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti · Exile · Karabakh · Mübarizə · Mühacirət · Qarabağ · Struggle · Turkey · Turkish Society and Community · Türk Halkları ve Toplulukları · Türkiyə