“Anton Salamanov’un özel arşivine göre Ermenilerin Kuzey Azerbaycan’da yaptıkları katliamlar (1918–1919)”
Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2011
Koleksiyon özeti
Anton Salamanov'un özel arşivi ve Azerbaycan devlet arşivlerine dayanarak 1918-1919'da Kuba bölgesinde Azerbaycanlılara ve Dağ Yahudilerine yönelik şiddet olaylarını inceleyen Türkçe makale.
Türkiyat Araştırmaları Dergisi'nde 2011'de yayımlanan bu makale, Kuzey Azerbaycan'ın stratejik öneme sahip Kuba (Quba) bölgesinde 1918-1920 arasında yaşanan şiddet olaylarını ele alıyor. Yazar, eski milletvekili ve Dağ Yahudisi kökenli Anton Salamanov'un özel arşivi ile Azerbaycan Devlet Tarih Arşivi, Siyasi Partiler ve İçtimai Hareketler Arşivi ve Kuba Yahudi Arşiv Fondu belgelerine dayanarak, Taşnak birlikleri ve Amazasp güçlerinin faaliyetlerini ve bunlara dış destek iddialarını 'mezalim/soykırım' nitelemeleriyle aktarıyor. Koleksiyon açısından, Kafkas İslam Ordusu'nun 1918 yazındaki harekâtının arka planını oluşturan etnik çatışma ortamına ve bölgedeki şiddet olaylarının arşiv temelli tartışmasına katkı sağlıyor.
Kaynağın kendi özeti
19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyıl, özellikle Kuzey Azerbaycan, Batı Azerbaycan (Bugünkü Ermenistan) ve Doğu Anadolu Türklerine soykırım ve mezalim uygulandığı dönemlerdir. Ne yazık ki, günümüz Avrupa ve Eski Sovyet tarihçiliğinde ve medyasında bu olaylar üzerinde hiç durulmamıştır. Ermeni işkencelerinden biri de tarihi Kuba (Quba) İlinde 1918–1920 yıllarında yapılmıştır. Rusya’ya da sınırı olan bu yöre stratejik öneme sahip idi. Bu makalede Azerbaycan’ın kuzeyindeki Kuba Yöresinde Azerbaycanlılara, özellikle Yahudilere (Dağ Yahudileri) karşı yapılan mezalimi bizzat Yahudi asıllı Azerbaycan vatandaşı, eski milletvekili Anton Salamanov’un özel arşiv bilgilerine esasen ele almaya çalışacağız. Bunun yanı sıra Ermeni ve destekçilerinin bu topraklardaki faaliyetlerini ağırlıklı olarak diğer arşiv belgelerine dayanarak ortaya koyacağız. Ermeni Taşnak ve Amazasp güçlerinin mezalim faaliyetlerine Rusya başta olmak üzere dış güçlerin destek olduğunu gösteren çok sayıda arşiv belgesi mevcuttur. Azerbaycan Respublikası (Cumhuriyeti) Milli Devlet Arşivi-Tarih Arşivi (ARDAARMDA- ARDTA),Azerbaycan Respublikası Siyasi Partiler ve İçtimai Hareketler Arşivi (ARSPİHA), Kuba İli Yahudi Arşiv Fondu gibi birçok kurumlarda yer alan büyük çoğunluğu Rusça ve eski Türkçe olan belgeler, Ermeni ve Rus çetelerinin sadece Osmanlı topraklarındaki özellikle Doğu Anadolu Türklerine değil, aynı zamanda Kuzey Azerbaycan’ın Kuba Bölgesindeki Azeri Türklerine ve Azerbaycan topraklarında yaşayan Yahudi, Gürcü, Çeçen gibi diğer halklara da mezalim ve soykırım uyguladıklarını göstermektedir.