Birinci Dünya Savaşı’nda Güney Azerbaycan’ın Önemi ve Tebriz’in Osmanlı Birlikleri Tarafından Zaptı (1915)
Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2021
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı'nda Güney Azerbaycan'ın stratejik önemini ve Osmanlı birliklerinin Ocak 1915'te Tebriz'i ele geçirişini inceleyen akademik makale.
Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi'nde yayımlanan bu Türkçe makale, 1907 Rus-İngiliz Antlaşması sonrası Rus nüfuz bölgesi ilan edilen Güney Azerbaycan'daki Rus siyasi, iktisadi ve askeri faaliyetlerini ele alıyor. Sarıkamış harekâtı nedeniyle Rus birliklerinin Kafkasya'ya kaydırılmasından yararlanan Osmanlı kuvvetlerinin Ocak 1915'te Tebriz'e girişi ve şehrin kısa süre sonra yeniden Rus işgaline uğraması anlatılıyor. Kafkas İslam Ordusu'ndan önceki döneme ait olmakla birlikte, Osmanlı Devleti'nin Azerbaycan ve İran istikametindeki askeri-siyasi hedeflerinin arka planını göstermesi bakımından koleksiyon için bağlamsal değer taşır.
Kaynağın kendi özeti
İran’ın kuzey batısında yer alan ve stratejik olarak önemli bir konumda bulunan Güney Azerbaycan, 1907 Rus-İngiliz Antlaşması ile Rus nüfuz bölgesi ilan edildi. Bu tarihten sonra Güney Azerbaycan’da siyasi, iktisadi ve askeri faaliyetlerini arttıran Rusya, İran hükümetinin tepkilerine rağmen bölgeyi adım adım işgal etmeye başladı. Bu süreçte Güney Azerbaycan’daki Ermeni, Nasturi ve bazı Kürt aşiretlerinin de desteğini alan Rusya, Osmanlı-İran sınırında asayiş problemlerine sebep oldu. Birinci Dünya Savaşı başladıktan sonra da Güney Azerbaycan’daki faaliyetlerini arttıran Rusya, buradaki asker sayısını arttırdı ve bölgenin önemli ticaret merkezi olan Tebriz’i işgal etti. Fakat kısa bir süre sonra Sarıkamış harekâtından dolayı Güney Azerbaycan’da bulunan birliklerinin önemli bir kısmını Kafkasya’ya sevk eden Rusya, bölgeyi tahliye etmeye başladı. Bu durumdan istifade eden Osmanlı birlikleri, Ocak 1915’de Güney Azerbaycan vilayetlerini zapt etmeye başladılar. 9 Ocak’ta da Tebriz’e giren Osmanlı birlikleri, yerli ahali tarafından coşkulu bir şekilde karşılandılar. Fakat Sarıkamış harekâtının faciayla sonuçlanması üzerine Tebriz tekrar Ruslar tarafından işgal edildi. Bu çalışmanın amacı, Birinci Dünya Savaşı sırasında Güney Azerbaycan’ın önemini ve Tebriz’in Osmanlı birlikleri tarafından zaptını kaynaklar ışığında incelemektir.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Osmanlı ordusuRus ordusu