Birinci Dünya Savaşı’nda Güney Azerbaycan’ın Önemi ve Tebriz’in Osmanlı Birlikleri Tarafından Zaptı (1915)
Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2021
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsində Cənubi Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini və Osmanlı qoşunlarının 1915-ci ilin yanvarında Təbrizi tutmasını araşdıran elmi məqalə.
Pamukkale Universiteti Sosial Elmlər İnstitutunun jurnalında dərc olunmuş bu türkcə məqalə 1907-ci il Rusiya-İngiltərə sazişindən sonra Rusiya nüfuz dairəsi elan edilən Cənubi Azərbaycanda rus siyasi, iqtisadi və hərbi fəaliyyətini araşdırır. Sarıqamış əməliyyatı səbəbindən rus qoşunlarının Qafqaza köçürülməsindən istifadə edən Osmanlı qüvvələrinin 1915-ci ilin yanvarında Təbrizə daxil olması və şəhərin qısa müddət sonra yenidən işğalı təsvir olunur. Qafqaz İslam Ordusundan əvvəlki dövrə aid olsa da, Osmanlının Azərbaycan və İran istiqamətindəki hədəflərinin fonunu göstərir.
Mənbənin öz xülasəsi
İran’ın kuzey batısında yer alan ve stratejik olarak önemli bir konumda bulunan Güney Azerbaycan, 1907 Rus-İngiliz Antlaşması ile Rus nüfuz bölgesi ilan edildi. Bu tarihten sonra Güney Azerbaycan’da siyasi, iktisadi ve askeri faaliyetlerini arttıran Rusya, İran hükümetinin tepkilerine rağmen bölgeyi adım adım işgal etmeye başladı. Bu süreçte Güney Azerbaycan’daki Ermeni, Nasturi ve bazı Kürt aşiretlerinin de desteğini alan Rusya, Osmanlı-İran sınırında asayiş problemlerine sebep oldu. Birinci Dünya Savaşı başladıktan sonra da Güney Azerbaycan’daki faaliyetlerini arttıran Rusya, buradaki asker sayısını arttırdı ve bölgenin önemli ticaret merkezi olan Tebriz’i işgal etti. Fakat kısa bir süre sonra Sarıkamış harekâtından dolayı Güney Azerbaycan’da bulunan birliklerinin önemli bir kısmını Kafkasya’ya sevk eden Rusya, bölgeyi tahliye etmeye başladı. Bu durumdan istifade eden Osmanlı birlikleri, Ocak 1915’de Güney Azerbaycan vilayetlerini zapt etmeye başladılar. 9 Ocak’ta da Tebriz’e giren Osmanlı birlikleri, yerli ahali tarafından coşkulu bir şekilde karşılandılar. Fakat Sarıkamış harekâtının faciayla sonuçlanması üzerine Tebriz tekrar Ruslar tarafından işgal edildi. Bu çalışmanın amacı, Birinci Dünya Savaşı sırasında Güney Azerbaycan’ın önemini ve Tebriz’in Osmanlı birlikleri tarafından zaptını kaynaklar ışığında incelemektir.
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Osmanlı ordusuRus ordusu