Azerbaycan Halk Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti Arasındaki İlişkilerin Son Dönemi (Kasım 1918–Nisan 1920)
Reşat Gasimov · Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 2026
Koleksiyon özeti
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti ilişkilerinin Mondros'tan Nisan 1920'ye kadarki son dönemi.
Reşat Gasimov'un Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi'ndeki makalesi, 4 Haziran 1918 Batum Antlaşması'na dayanan Osmanlı askerî yardımı ve Kafkas İslam Ordusu'nun Azerbaycan'ın egemenliğini korumadaki belirleyici rolünden sonra, 30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi ile başlayan dönemi inceler. Mütareke, Azerbaycan dış politikasındaki Osmanlı yönelimini sona erdirmiş; savaş sonrası uluslararası dönüşümler iki devlet arasındaki ilişkilerin niteliğini Nisan 1920'deki Bolşevik işgaline kadar değiştirmiştir. Harekât sonrası dönemin diplomatik tarihini ele alan güncel bir çalışmadır.
Kaynağın kendi özeti
Azerbaycan devletçilik tarihinde önemli bir yere sahip olan Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşu, Güney Kafkasya’da askerî, siyasal ve sosyoekonomik bakımdan son derece karmaşık koşulların yaşandığı bir döneme rastlamıştır. Ülkenin doğusunda hâkimiyet kuran Bolşevik-Taşnak yönetimine karşı mücadele eden Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Hükûmeti, 4 Haziran 1918 tarihli Batum Antlaşması’na dayanarak Osmanlı Hükûmeti’nden askerî yardım talebinde bulunmuştur. Bu talep üzerine Azerbaycan’a gönderilen Türk birlikleri ile yerel gönüllülerden oluşan Kafkas İslam Ordusu, Azerbaycan’ın egemenliğinin ve toprak bütünlüğünün korunmasında, ayrıca genç cumhuriyetin varlığını sürdürebilmesinde belirleyici bir rol üstlenmiştir. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasına kadar geçen dönemde Azerbaycan–Osmanlı ilişkileri büyük ölçüde ittifak temelinde gelişmiştir. Ancak 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasıyla birlikte Azerbaycan dış politikasında belirleyici olan Osmanlı yönelimi sona ermiş, savaş sonrasında uluslararası sistemde meydana gelen siyasal dönüşümler iki devlet arasındaki ilişkilerin niteliğini önemli ölçüde etkilemiştir. Bu çalışma, Mondros Mütarekesi sonrasında Azerbaycan Halk Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti arasındaki ilişkilerde meydana gelen değişimleri, bu değişimlerin nedenlerini ve dönemin başlıca diplomatik gelişmelerini incelemektedir. Araştırma, Başbakanlık Osmanlı Arşivi ile Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Arşivi belgeleri, döneme ait süreli yayınlar, hatıratlar ve ilgili bilimsel literatür esas alınarak hazırlanmıştır. Araştırma bulguları, Mondros Mütarekesi’nin Azerbaycan Halk Cumhuriyeti ile Osmanlı Devleti arasındaki ilişkileri önemli ölçüde zayıflattığını, ancak iki devlet arasındaki siyasal ve diplomatik bağları tamamen ortadan kaldırmadığını ortaya koymaktadır.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Kafkas İslam OrdusuAzerbaycan Halk Cumhuriyeti HükûmetiOsmanlı Hükûmeti
Kaynağın anahtar kelimeleri
Armistice of Mudros · Azerbaijan Democratic Republic · Azerbaijan–Ottoman relations · Azerbaycan Halk Cumhuriyeti · Azerbaycan–Osmanlı ilişkileri · Mondros Mütarekesi · Osmanlı Devleti · Ottoman Empire · Turkish Society and Community · Türk Halkları ve Toplulukları · diplomatic relations · diplomatik ilişkiler