Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Rus İşgal Bölgelerinden Yapılan Göçler

Birinci Dünya Savaşı'nda Rus işgaline uğrayan Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz bölgelerinden (özellikle Erzurum ve Trabzon) yapılan sivil göçleri inceleyen akademik makale.

Süleyman Tekir'in Journal of Modern Turkish History Studies'te yayımlanan bu makalesi, 1914-1917 arasında Kafkas Cephesi'ndeki Rus ilerlemesine paralel olarak Müslüman ahalinin batıya doğru zorunlu göçünü ele alır. Makale, 1916'da Erzurum ve Trabzon'un işgali sonrası göçün zirveye ulaşmasını, muhacirlerin yol boyunca karşılaştığı çete saldırıları, salgın hastalık ve açlığı, ayrıca Dâhiliye Nezareti ile valiliklerin aldığı tedbirleri anlatır. Koleksiyonla bağı doğrudan değildir; ancak Kafkas İslam Ordusu'nun 1918'de harekete geçtiği bölgenin savaş öncesi insani ve demografik arka planını aydınlatır.

Kaynağın kendi özeti

Savaşların en trajik sonuçlarının başında, savaş bölgelerinde yaşayan sivil halkınyaşadığı bölgeleri terk etmeleri yani göçler gelmektedir. Birinci Dünya Savaşı’nda KafkasCephesi’nde yaşanan savaşlar ile muhaceret bölgenin kaderini derinden etkiledi. 1914yılında savaşın ilk günlerinde başlayan muhaceret 1917 yılına kadar aralıksız olarak devametti. Türk-Rus mücadelesinin yaşandığı bölgedeki Müslüman ahali Rus ilerlemesine paralelolarak sürekli batıya doğru göç etmek zorunda kaldı1916 yılında Erzurum’un Rus işgaline uğramasının ardından göç eden insan sayısıdoruk noktaya ulaştı. Türk ordusu geri çekilirken cephane ve ikmal araçlarını nakletmekiçin sivil halkın elindeki araçlara el koymuştu. Tüm ulaşım araçlarına el konulmuş olan halkdondurucu soğuğa rağmen boyunduruk altında yaşamak istemediği için orduyla beraberAnadolu’nun içlerine doğru geri çekildi. Trabzon’un aynı yıl içerinde işgali sonrası bölgehalkı Ordu ve Giresun üzerinden batıya doğru göç etti. Göç sırasında çoğunlukla deniz yoluve kayıklar kullanıldı. Dâhiliye Nezareti, Erzurum ve Trabzon Valilikleri tarafından alınan hertürlü tedbirlere rağmen muhacirler yol boyunca çete saldırıları, salgın hastalıklar ve açlıklamücadele etmek zorunda kaldılar. Karadeniz üzerinden göç edenler ise Rus donanmasınınsaldırılarına maruz kaldı. Erzurum’dan başlayan göç dalgası Erzincan ve Sivas üzerindenKayseri, Niğde, Kırşehir ve Çatalca bölgelerine kadar yayıldı. Bölgenin güneyine göç edenelerise Diyarbakır ve Adana’ya kadar geniş bir coğrafyaya yayıldılar.Bu çalışmada 1915-1917 yıllarındaki göç hareketleri Genelkurmay Başkanlığı ATASEArşivi, Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve hatıratlar çerçevesinde ele alınmıştır.

Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Rus İşgal Bölgelerinden Yapılan Göçler

Koleksiyon özeti

Kaynağın kendi özeti

Dizin

Kaynağın anahtar kelimeleri