Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Rus İşgal Bölgelerinden Yapılan Göçler
Süleyman Tekir · Journal of Modern Turkish History Studies, 2016
Kolleksiya xülasəsi
Birinci Dünya Müharibəsində Rusiya işğalına məruz qalan Şərqi Anadolu və Şərqi Qaradəniz bölgələrindən (xüsusən Ərzurum və Trabzon) baş verən mühacirəti araşdıran akademik məqalə.
Süleyman Tekirin bu məqaləsi 1914-1917-ci illərdə Qafqaz Cəbhəsindəki rus irəliləyişi ilə paralel olaraq müsəlman əhalinin qərbə doğru məcburi köçünü araşdırır. Məqalədə 1916-cı ildə Ərzurum və Trabzonun işğalından sonra mühacirətin zirvəyə çatması, mühacirlərin yol boyu üzləşdiyi quldur hücumları, epidemiyalar və aclıq, habelə Daxiliyyə Nəzarətinin və valiliklərin tədbirləri təsvir olunur. Kolleksiya ilə əlaqəsi dolayıdır: 1918-ci ildə Qafqaz İslam Ordusunun fəaliyyət göstərdiyi regionun müharibə dövrü humanitar və demoqrafik fonunu izah edir.
Mənbənin öz xülasəsi
Savaşların en trajik sonuçlarının başında, savaş bölgelerinde yaşayan sivil halkınyaşadığı bölgeleri terk etmeleri yani göçler gelmektedir. Birinci Dünya Savaşı’nda KafkasCephesi’nde yaşanan savaşlar ile muhaceret bölgenin kaderini derinden etkiledi. 1914yılında savaşın ilk günlerinde başlayan muhaceret 1917 yılına kadar aralıksız olarak devametti. Türk-Rus mücadelesinin yaşandığı bölgedeki Müslüman ahali Rus ilerlemesine paralelolarak sürekli batıya doğru göç etmek zorunda kaldı1916 yılında Erzurum’un Rus işgaline uğramasının ardından göç eden insan sayısıdoruk noktaya ulaştı. Türk ordusu geri çekilirken cephane ve ikmal araçlarını nakletmekiçin sivil halkın elindeki araçlara el koymuştu. Tüm ulaşım araçlarına el konulmuş olan halkdondurucu soğuğa rağmen boyunduruk altında yaşamak istemediği için orduyla beraberAnadolu’nun içlerine doğru geri çekildi. Trabzon’un aynı yıl içerinde işgali sonrası bölgehalkı Ordu ve Giresun üzerinden batıya doğru göç etti. Göç sırasında çoğunlukla deniz yoluve kayıklar kullanıldı. Dâhiliye Nezareti, Erzurum ve Trabzon Valilikleri tarafından alınan hertürlü tedbirlere rağmen muhacirler yol boyunca çete saldırıları, salgın hastalıklar ve açlıklamücadele etmek zorunda kaldılar. Karadeniz üzerinden göç edenler ise Rus donanmasınınsaldırılarına maruz kaldı. Erzurum’dan başlayan göç dalgası Erzincan ve Sivas üzerindenKayseri, Niğde, Kırşehir ve Çatalca bölgelerine kadar yayıldı. Bölgenin güneyine göç edenelerise Diyarbakır ve Adana’ya kadar geniş bir coğrafyaya yayıldılar.Bu çalışmada 1915-1917 yıllarındaki göç hareketleri Genelkurmay Başkanlığı ATASEArşivi, Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve hatıratlar çerçevesinde ele alınmıştır.
İndeks
- Şəxslər
- Süleyman Tekir
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Dâhiliye Nezareti
Mənbənin açar sözləri
Erzurum · Göç · Migration · Muhaceret · Trabzon