Batum’da Son Türk İdaresi (1921)
Mustafa Sarı · Vakanuvis - International Journal of Historical Researches, 2017
Koleksiyon özeti
Batum'un 1918 sonrası el değiştirmelerini ve 1921'deki kısa süreli son Türk idaresini Millî Mücadele ile Moskova Antlaşması bağlamında inceleyen Türkçe akademik makale.
Mustafa Sarı'nın Vakanuvis dergisinde yayımlanan makalesi, Batum'un Osmanlı fethinden 1878 Berlin Antlaşması'yla Rusya'ya bırakılmasına, Nisan 1918'de yeniden ele geçirilmesine ve Mondros Mütarekesi sonrası tahliyesine uzanan süreci izler. Ardından İngiliz işgali, Temmuz 1920'de şehrin Gürcülere devri, Millî Mücadele döneminde Elviye-i Selâse hedefi ve 1921'deki son Türk idaresi ele alınır. Koleksiyon açısından değeri, Kafkas İslam Ordusu'nun hareket üssü ve Batum Antlaşması'nın imza yeri olan Batum'un 1918 ve sonrasındaki statüsünü aydınlatmasıdır.
Kaynağın kendi özeti
XV. yüzyıl sonlarında Osmanlı Devleti tarafından fethedilen Batum, yaklaşık500 senelik bir Türk hâkimiyetinden sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı neticesindeimzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya’ya bırakıldı. Osmanlı Devleti I. DünyaSavaşı sırasında Rus ihtilalleri ile oluşan şartlarla Nisan 1918’de Batum’utekrar ele geçirse de, savaştan sonra imzaladığı Mondros Mütarekesi ile bölgeyitahliye etmek mecburiyetinde kaldı. Mütarekeden sonra şehirde İngiliz işgalsüreci başladı. Ancak Bolşeviklerin Kafkasya’da ilerlemeleri ve muhtelif nedenlerleİngilizler de Temmuz 1920’de birliklerini Batum’dan tahliye ederek, şehriGürcülere teslim ettiler. Anadolu’da Mustafa Kemal Paşa’nın liderliğinde teşkilatlanan Türk MillîMücadelesi’nin hedeflerinden birisi de Elviye-i Selâse’nin bir parçası olanBatum’a yeniden sahip olmaktı. Zaten Millî Mücadele’nin önemli unsurlardanbirisi olan Misak-ı Millî sınırları Elviye-i Selâse’yi de kapsamaktaydı. Buamaçla Ermenistan Harekâtı dâhilinde Türk birlikleri Ekim 1920’de Kars’ı elegeçirdi.  Gürcistan’a Sovyet Rusya ve Türkiye aynı zamanlarda savaş ilan etti. Türkbirlikleri Şubat 1921’de Ardahan’ı aldığı sıralarda Bolşevikler de Tiflis’i elegeçirerek Sovyet Gürcistanı’nı tesis ettiler. Batum için ise Sovyet Rusya ileTürkiye bir yarış içerisine girdi ve sonunda Türkler 11 Mart 1921’de Batum’uişgal ederek, mülkî teşkilat kurmaya çalıştılar. Böylece Batum’da son Türk idaresitesis edilmeye başlandı. Ancak bu durum uzun sürmedi ve 16 Mart 1921 tarihindeTürkiye ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Batum bazıtavizler karşılığında Sovyet Gürcistanı’na bırakıldı.     Bu çalışmada ATASE Arşivi, İngiliz Arşivi, Rus Arşivmateryalleri, dönemin Türk, Gürcü ve batı basını ile ikinci el kaynaklarincelenerek Türklerin Mart 1921’de Batum’daki son idaresi ele alınacaktır.  
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Osmanlı DevletiTürkiye Büyük Millet Meclisi ordusu
Kaynağın anahtar kelimeleri
Batum · Soviet Russia · Sovyet Rusya · Turkish National Organization · Türk Millî teşkilatlanması · the Moscow Treaty