Batum’da Son Türk İdaresi (1921)
Mustafa Sarı · Vakanuvis - International Journal of Historical Researches, 2017
Kolleksiya xülasəsi
Batumun 1918-dən sonrakı əldən-ələ keçməsini və 1921-dəki qısamüddətli son Türk idarəsini Milli Mübarizə və Moskva Müqaviləsi kontekstində araşdıran türkcə elmi məqalə.
Mustafa Sarının Vakanuvis jurnalında dərc olunan məqaləsi Batumun Osmanlı fəthindən 1878 Berlin Müqaviləsi ilə Rusiyaya verilməsinə, 1918-ci ilin aprelində yenidən alınmasına və Mondros Mütarəkəsindən sonra boşaldılmasına qədər olan prosesi izləyir. Sonra ingilis işğalı, 1920-ci ilin iyulunda şəhərin gürcülərə təhvili, Milli Mübarizə dövründə Elviyeyi-Səlasə hədəfi və 1921-dəki son Türk idarəsi araşdırılır. Kolleksiya baxımından dəyəri Qafqaz İslam Ordusunun hərəkat bazası və Batum Müqaviləsinin imzalandığı şəhərin statusunu aydınlatmasıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
XV. yüzyıl sonlarında Osmanlı Devleti tarafından fethedilen Batum, yaklaşık500 senelik bir Türk hâkimiyetinden sonra, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı neticesindeimzalanan Berlin Antlaşması ile Rusya’ya bırakıldı. Osmanlı Devleti I. DünyaSavaşı sırasında Rus ihtilalleri ile oluşan şartlarla Nisan 1918’de Batum’utekrar ele geçirse de, savaştan sonra imzaladığı Mondros Mütarekesi ile bölgeyitahliye etmek mecburiyetinde kaldı. Mütarekeden sonra şehirde İngiliz işgalsüreci başladı. Ancak Bolşeviklerin Kafkasya’da ilerlemeleri ve muhtelif nedenlerleİngilizler de Temmuz 1920’de birliklerini Batum’dan tahliye ederek, şehriGürcülere teslim ettiler. Anadolu’da Mustafa Kemal Paşa’nın liderliğinde teşkilatlanan Türk MillîMücadelesi’nin hedeflerinden birisi de Elviye-i Selâse’nin bir parçası olanBatum’a yeniden sahip olmaktı. Zaten Millî Mücadele’nin önemli unsurlardanbirisi olan Misak-ı Millî sınırları Elviye-i Selâse’yi de kapsamaktaydı. Buamaçla Ermenistan Harekâtı dâhilinde Türk birlikleri Ekim 1920’de Kars’ı elegeçirdi.  Gürcistan’a Sovyet Rusya ve Türkiye aynı zamanlarda savaş ilan etti. Türkbirlikleri Şubat 1921’de Ardahan’ı aldığı sıralarda Bolşevikler de Tiflis’i elegeçirerek Sovyet Gürcistanı’nı tesis ettiler. Batum için ise Sovyet Rusya ileTürkiye bir yarış içerisine girdi ve sonunda Türkler 11 Mart 1921’de Batum’uişgal ederek, mülkî teşkilat kurmaya çalıştılar. Böylece Batum’da son Türk idaresitesis edilmeye başlandı. Ancak bu durum uzun sürmedi ve 16 Mart 1921 tarihindeTürkiye ile Sovyet Rusya arasında imzalanan Moskova Antlaşması’yla Batum bazıtavizler karşılığında Sovyet Gürcistanı’na bırakıldı.     Bu çalışmada ATASE Arşivi, İngiliz Arşivi, Rus Arşivmateryalleri, dönemin Türk, Gürcü ve batı basını ile ikinci el kaynaklarincelenerek Türklerin Mart 1921’de Batum’daki son idaresi ele alınacaktır.  
İndeks
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Osmanlı DevletiTürkiye Büyük Millet Meclisi ordusu
Mənbənin açar sözləri
Batum · Soviet Russia · Sovyet Rusya · Turkish National Organization · Türk Millî teşkilatlanması · the Moscow Treaty