MəqaləAçıq girişsiyasi tarixhərbi əməliyyat

İttihat ve Terakki’nin Birinci Dünya Savaşı Yıllarında Kafkasya Politikası

Nurhan Aydın; Kübranur Öztürk · Tarih ve Günce, 2019

Kolleksiya xülasəsi

İttihad və Tərəqqinin Birinci Dünya müharibəsi illərindəki Qafqaz siyasəti və Azərbaycana yardım qərarı.

Tarih ve Günce jurnalındakı məqalə İttihad və Tərəqqinin qurulmasından 1908-də hakimiyyətə gəlməsinə və Birinci Dünya müharibəsindəki Qafqaz siyasətinə qədər bir çərçivə çəkir. Qafqaz cəbhəsinin açılması, Köprüköy və Azap döyüşləri ilə Sarıqamış əməliyyatı, bolşevik inqilabından sonra Tələt Paşanın öncülük etdiyi Brest-Litovsk sülhü və Azərbaycandan gələn yardım tələbi üzərinə Ənvər Paşanın Qafqaz İslam Ordusunu qurması izah olunur.

Mənbənin öz xülasəsi

Bir dönemin Türk siyasetine damgasını vuranİttihat ve Terakki, kuruluşu ve faaliyetleri açısından oldukça önemlidir. İlkolarak 1889’da Mekteb-i Askeri Tıbbiye öğrencileri arasında kurulan bu cemiyet,zaman geçtikçe ülke çapında yayılarak faaliyet göstermeye başlamış ve 1908yılında iktidarı ele geçirmiştir.&nbsp;Birinci Dünya Savaşı’na girilmesi esnasında ve savaşın devamındaiktidarda bulunan İttihat ve Terakki, savaşın gidişatında ve sonraki dönemde deetkisini sürdürmüştür. İttihat ve Terakki’nin Kafkasya politikası,Birinci Dünya Savaşı yıllarında Kafkas Cephesi’nin açılması ile başlamıştır.Cephenin açılmasının ardından İttihat ve Terakki’nin en önemli üyelerinden olanEnver Paşa Harbiye Nazırı olarak atanarak bölgeye gönderilmiştir. Bölgedeyaşanan Köprüköy ve Azap Muharebeleri, Sarıkamış Harekâtı cephenin kaderininbelirlenmesi açısından oldukça önemlidir.Rusya, ülkesinde çıkan Bolşevik İhtilalisebebiyle savaştan erken ayrılmış, Osmanlı Devleti ile Rusya arasındaBrest-Litowsk Barışı yapılmış, bunda da İttihat ve Terakki’nin yöneticilerindenolan Talat Paşa öncülük etmiştir. Diğer taraftan Azerbaycan’da çıkan karışıklıksebebiyle Azerbaycan da Osmanlı Ordusu’ndan yardım istemiş, Enver Paşa daburaya kardeşi Nuri Paşa’yı göndererek Kafkas İslam Ordusu’nun kuruluşundaetkili olmuştur. Savaşın bitiminin ardından İttihat ve Terakki üyeleri yurtdışına kaçarak faaliyetlerini buradan sürdürmüşlerdir.