1918 Kafkas seferi
T. Sili · Gazi Üniversitesi, 1999
Kolleksiya xülasəsi
1918 Qafqaz səfəri: Elviyeyi-Sələsənin geri alınmasından Azərbaycan və Şimali Qafqaz əməliyyatına.
Qazi Universitetində 1999-cu ildə tamamlanan dissertasiya Osmanlı padşahlarının Şimali Qafqaza yönəlik erkən səfərlərindən başlayaraq Birinci Dünya müharibəsində Ənvər Paşanın Turan idealı istiqamətində Şərq cəbhəsinə verdiyi əhəmiyyəti izah edir. Bolşevik inqilabından sonra Brest-Litovsk müqaviləsi ilə rus qüvvələrinin çəkilməsi üzərinə türk hissələrinin Ərzincan, Ərzurum, Ardahan, Qars, İğdır, Batum və Gümrünü geri alaraq 1828 sərhədinə çatması və Ənvər Paşanın Azərbaycana yönəlik əməliyyat qərarı nəzərdən keçirilir.
Mənbənin öz xülasəsi
ÖZET I. Dünya Savaşı'na gelinceye kadar Osmanlı Padişahlarından Yavuz Sultan Selim, Kanuni, III. Murat, I. Ahmet, II. Osman, IV. Murat, III. Ahmet, Kuzey Kafkasya'nın stratejik önemi ve daha ziyade, İran'a karşı Sünni Müslüman ahaliyi himaye etmek gayesiyle burayla yakından ilgilendiler ve zaman zaman da Kafkasya'ya kuvvet şevkettiler. Ancak, bu seferlerden istenilen sonuç elde edilemedi. I. Dünya Savaşı'nda Doğu cephesine, diğer cephelere nazaran daha fazla ehemmiyet verildi. Bunda, Enver Paşa'nın, "Turan ülküsü"nü benimsemesinin ve bu şekilde Kafkas'a inerek, buradaki Müslüman ve Türk unsurunu birleştirmek istemesinin rolü büyüktü. Bolşevik İhtilali'ne kadar Osmanlı kuvvetleri, Doğu Caphesi'nde Ruslara karşı fazla bir üstünlük sağlayamadılar. İhtilalden sonra Rus kuvvetleri dağıldığından Bolşevik Rusya, Osmanlı Devletiyle Brest Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak, kuvvetlerini geri çekmişti. Bu durumdan istifade eden Türk birlikleri, ileri harekâta geçerek sırasıyla Erzincan, Erzurum, Ardahan, Kars, İğdır. Batum ve Gümrü'yü istirdat ettiler. Böylece Türk Ordusu, 1828 Osmanlı- Rus sınırına ulaşmış oluyordu. Bununla da yetinmeyen Enver Paşa, düşüncelerini gerçekleştirmek için Azerbaycan'da "Kafkas İslâm Ordusu"nu kurdurtmuş ve bunun sonucunda Azerbaycan'ın payitahtı olan Baku, Bolşevik-Taşnak ve İngiliz işgalinden kurtarılmıştır. Baku'nun zaptından sonra Türk birlikleri ileri harekâtına devam etmiş ve Derbent ve Dağıstan'ı ele geçirmiştir. Ancak uğursuz Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasıyla Türk birlikleri, Azerbaycan, Kuzey Kafkasya ve Elviya-i Selâse'den çekilmek zorunda kalmışlardır. Böylece binbir güçlükle ele geçirilen yerler, birer birer Rusların eline geçmiştir. Azerbaycan ve Kuzey Kafkasya'nın istiklâli de sona ermiştir.
İndeks
- Şəxslər
- Enver Paşa
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Kafkas İslam OrdusuDoğu Ordular Grubu
Mənbənin açar sözləri
Anahtar Kelime: Azerbaycan = Azerbaijan · Azerbaycan-Bakü = Azerbaijan-Baku · Elviye-i Selase = Elviye-i Selase · Kafkas Cephesi = Caucasian Front · Kafkas İslam Ordusu = Caucasian Islam Army · Kafkasya = Caucasus · Kuzey Kafkasya = North Caucasia · Yakın Çağ = Modern Times