MəqaləAçıq girişhərbi əməliyyattarixşünaslıq

Çanakkale cephesinde Türk Hava Harekâ

Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 2015

Kolleksiya xülasəsi

Çanaqqala cəbhəsində Osmanlı hava əməliyyatlarını araşdıran akademik məqalə; Qafqaz İslam Ordusu ilə birbaşa bağlılığı yoxdur.

Məqalə havaçılığın 1794-dən etibarən hərbi ünsürə çevrilməsini xülasə edərək Birinci Dünya Müharibəsində Osmanlı hava gücünün vəziyyətini araşdırır. Təxminən 500 təyyarə ilə səkkiz cəbhədə aparılan mübarizəyə toxunulur, xüsusən Çanaqqala cəbhəsində hava üstünlüyü nisbətlərinin dəyişməsi və kəşfiyyatın quru əməliyyatlarına töhfəsi müzakirə olunur. Mövzu 1915-ci il Çanaqqala cəbhəsinə aid olduğundan 1918-ci il Qafqaz İslam Ordusu ilə birbaşa əlaqəsi yoxdur.

Mənbənin öz xülasəsi

Modern havacılık 1794 yılında Fransa-Avusturya Savaşında balonun sa-vaşın bir unsuru olarak kullanılması ile büyük bir değişim yaşamıştır. Takibenplanörün kullanılması ve son olarak 20inci asırda uçağın kullanılması ile in-sanlığın yaşamını derinden etkileyen yeni bir sektör doğmuştur.Havacılık kısa süre içerisinde askeri bir mahiyet kazanmıştır. TrablusgarpSavaşı havacılık tarihinde ilklerle doludur. Birinci Dünya Savaşı ise havacılığınaskeri vasfının kendini ispat ettiği bir dönem olmuştur.Birinci Dünya Savaşında birçok ülke havacılıkta önemli gelişmeler sağla-mıştır. Doğal olarak endüstriyel bakımdan gelişmiş ülkeler daha parlak başarı-lar elde etmiştir. 200.000 uçağın üretildiği bu savaşta Osmanlı İmparatorluğu8 Cephede yaklaşık 500 uçakla 4 yıl direnebilmiştir. Ancak Filistin Cephesindeİngilizlerin hava hâkimiyeti ile uyguladıkları trajedi tam bir katliama dönü-şür. Çanakkale Cephesinde ilk zamanlar İngiliz ve Fransızlar 1/14 oranındabir üstünlüğe sahipken zamanla bu rakam 1/7 olarak Türklerin lehine değişir.Türkler bu cephede savaş boyunca 60 civarında uçak düşürmüştür. Harekâtınher safhası Türk ordusunun hava kuvvetleri tarafından önceden keşfedilmiş veTürk ordusunun kara kuvvetlerine hazır olma fırsatı sunmuştur.Türk ve Alman havacıların görev aldığı Çanakkale Hava Harekâtı; kara,deniz ve hava unsurunun müşterek olarak yaptıkları bir harekât olması bakı-mından da Osmanlı havacılık tarihinde müstesna bir yere sahiptir. Harekâtprensipleri bakımından da birçok ilklerin yaşandığı önemli bir süreçtir.Hava harekâtı eksenli çalışılan bir makale, öğrenmeye etki odaklı tesirleriolacağı ve kolaylığı sağlayacağı değerlendirilmiş olduğundan uygulanmıştır.