Rus Basınında Çarlık Rusya’nın Erzurum’u İşgal Yılları (1916-1917)
Fatih Mehmet Eşki · Marmara University Journal of Turkology, 2024
Kolleksiya xülasəsi
Rus mətbuatı mənbələrinə əsaslanaraq Çar Rusiyasının 1916-1917-ci illərdə Ərzurumu işğalı dövründəki hərbi və inzibati fəaliyyətini araşdıran məqalə.
Fatih Mehmet Eşkinin məqaləsi Rus Qafqaz Ordusunun 16 fevral 1916-cı ildə Ərzurumu işğalından sonra şəhərdə qurulan Müvəqqəti Hərbi İdarəni və həyata keçirilən səhiyyə, elm, quruculuq və ticarət fəaliyyətlərini rus mətbuatı əsasında araşdırır. Tədqiqatda Ərzuruma gələn rus alimlərinin, tacirlərinin və müxbirlərinin müşahidələrinə də yer verilir. Kolleksiya baxımından dəyəri Qafqaz İslam Ordusunun 1918-ci il əməliyyatlarına zəmin yaradan Qafqaz Cəbhəsi və rus işğalı dövrünü fon kimi işıqlandırmasıdır.
Mənbənin öz xülasəsi
Birinci Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı Devleti ile Çarlık Rusya arasında Kafkas Cephesi’nde son büyük savaş yaşanmıştır. Çarlık Rusya’nın Rus Kafkas Ordusu ile Osmanlı Devleti’nin 3. Ordusu bu cephede karşı karşıya gelmiştir. 3. Ordunun insanüstü bir savunma yapmasına rağmen Rus Kafkas Ordusu 16 Şubat 1916 tarihinde Erzurum’u işgal etmiştir. Şehrin işgalinden hemen sonra Rus Kafkas Ordusu yönetimi Erzurum’da genel temizlik yaparak cadde, sokak ve evlerde dezenfeksiyon faaliyetleri yürütmüştür. Çarlık Rusya çeşitli coğrafyalarda tecrübe ettiği idari ve yönetim faaliyetlerini iki yıla yakın bir süre kaldığı Erzurum’da uygulamıştır. Erzurum’da Geçici Askerî Yönetim oluşturmanın yanı sıra bilim, kültür, imar ve ticaret gibi birçok faaliyetler uygulamıştır. Çarlık Rusya’nın çeşitli üniversitelerinden Erzurum’a gelen bilim insanları şehirdeki tarihî yapıları kayıt altına almış, yeraltı ve yerüstü kaynaklarını araştırmışlardır. Kafkas Cephesi’nde stratejik öneme sahip Erzurum’da yeni tahkimatlar ile yollar inşa etmiştir. Ayrıca Çarlık Rusya’nın çeşitli şehirlerinden Erzurum’a gelen tüccarlar ticari faaliyet yürütmüşlerdir. Şehre gelen Rus muhabirler ise burada sosyal yaşama dair gördüklerini propaganda kapsamında gazete sayfalarına aktarmışlardır. Erzurum’da bulunan Rus askerleri şehirde kendilerine sosyal ve kültürel yaşam alanı oluşturmuşlardır. Rus askerleri Erzurum’daki gelişmeleri şehirde yayımlanan askerî gazetelerden takip etmişlerdir. Çarlık Rusya’da 1917 yılında yapılan devrimler Erzurum’da bulunan Rus birlikleri tarafından sevinçle karşılanmıştır. Rus Kafkas Ordusu’nun Erzurum garnizonu Bolşevik taraftarlarının merkezi haline gelmiştir. 18 Aralık 1917 tarihinde imzalanan Erzincan Mütarekesi sonucunda Rus Kafkas Ordusu Erzurum’dan çekilmiştir. Bu çalışmada Çarlık Rusya işgali altındaki Erzurum’da uygulanan çeşitli faaliyetler bütüncül olarak ele alınmıştır, kaynak olarak dönemin Rusça gazeteleri, bilimsel periyodikleri ile bu alandaki Rusça ve Türkçe çalışmalardan faydalanılmıştır.
İndeks
- Şəxslər
- Fatih Mehmet Eşki
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Rus Kafkas OrdusuOsmanlı 3. OrdusuÇarlık Rusya
Mənbənin açar sözləri
Birinci Dünya Savaşı · Caucasian Front · Erzurum · Kafkas Cephesi · Rus İşgali · Russian Occupation · Tsarist Russia · World War I · Çarlık Rusya