MəqaləAçıq girişdiplomatiyasiyasi tarixtarixşünaslıq

Yeni Dünya Düzeninde Birinci Dünya Savaşı Sonrası Türkiye’nin Güney Kafkasya Politikası

Mavi Atlas, 2020

Kolleksiya xülasəsi

Birinci Dünya Müharibəsindən sonra TBMM Hökumətinin Cənubi Qafqaz siyasətini və Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstanla münasibətlərini araşdıran akademik məqalə.

Mavi Atlas jurnalında 2020-ci ildə dərc olunan bu türkdilli məqalə Cənubi Qafqazın tarixi, coğrafi və geosiyasi əhəmiyyətini araşdıraraq Birinci Dünya Müharibəsindən sonrakı hadisələri və TBMM Hökumətinin Misaki-Milli çərçivəsində formalaşan xarici siyasətini dəyərləndirir. Elviyeyi-Səlasə (Qars, Ardahan, Batum) məsələsi, erməni işğallarının qarşısının alınması və Ermənistan, Azərbaycan, Gürcüstanla münasibətlərin xüsusilə 1920-1921-ci illərdəki sıxlığı ədəbiyyat icmalı ilə təhlil olunur. Kolleksiya ilə əlaqəsi Qafqaz İslam Ordusu əməliyyatından sonrakı dövrdə Türkiyənin Azərbaycan siyasətinin davamlılığını göstərməsidir.

Mənbənin öz xülasəsi

Coğrafi konumu itibariyle Türkiye ile aynı coğrafyanın bir uzantısı konumunda olan Güney Kafkasya bölgesiyleOsmanlı Devleti’nin ilgilenmeye başlaması XV. yüzyılın ortalarına rastlamaktaydı. Bölge, 1917 Bolşevik İhtilâli sonrasıdeğişen şartlar nedeniyle önemini daha da arttırdı. Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda Anadolu’da başlayan MillîMücadele Dönemi’nde Misak-ı Millî prensipleri etrafında şekillenen TBMM Hükümeti’nin dış politikası içerisindeKafkasya bölgesi önemli yer tutmaktaydı. Bu bölgede uygulanacak politikada temel unsurlar; Elviye-i Selâse’nin (Kars,Ardahan ve Batum) ele geçirilmesi, Türklere yönelik Ermeni işgallerinin önlenmesi ve bu bağlamda Ermenistan,Azerbaycan ve Gürcistan ile TBMM Hükümeti arasında iyi ilişkiler kurmak olarak belirlendi ve uygulamaya geçildi.Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile kurulan ilişkilerde en yoğun dönem de Sovyet Rusya’nın bu devletleriBolşevikleştirmesine yakın olan 1920 ile 1921 yılı başlarına denk geldi. Çalışmada; Güney Kafkasya’nın tarihçesi,coğrafi ve jeopolitik önemi üzerinde durularak Birinci Dünya Savaşı sonrası bölgede yaşanan gelişmeler kapsamındaTBMM Hükümeti ile Güney Kafkasya ülkeleri arasındaki ilişkiler literatür taraması yapılarak akademik çerçevedeaktarılmaya çalışıldı. Çalışma, konusuyla ilgili geçmişte ya da mevcut durumu olduğu şekliyle tanımlamayı amaçlayanaraştırma yaklaşımı olan “Tarama Modeli” ile incelendi. Bu çalışmanın özgün tarafı, Türkiye’nin Birinci Dünya Savaşısonrasındaki Güney Kafkasya politikasının, dönemin belge, anı ve kayıtlarıyla incelenmiş olmasıdır. Araştırmanınsonucunda; TBMM Hükümeti döneminde Ermenistan ile mücadele sürerken, Azerbaycan ve Gürcistan ile elçilikdüzeyinde iyi ilişkiler kurulmuş fakat ilerleyen süreçte Güney Kafkasya’da yukarıda adları bulunan bu üç devlet SovyetRusya tarafından işgal edilmiştir.