MəqaləAçıq girişdiplomatiyasiyasi tarixtarixşünaslıq

Batum Konferansı ve Antlaşmalarında Ermeniler ve İlk Ermenistan Cumhuriyeti’nin İlânı (1918)

Ermeni Araştırmaları Dergisi, 2018

Kolleksiya xülasəsi

1918-ci il Batum Konfransı və müqavilələri çərçivəsində erməni məsələsini və ilk Ermənistan Respublikasının elanını araşdıran akademik məqalə.

Ermeni Araştırmaları jurnalında dərc olunan bu məqalə 1917-ci il Rusiya inqilablarından sonra Qafqazın Rusiyadan ayrılma prosesini və Brest-Litovsk sonrası hadisələri fon alaraq Batum Konfransı və orada imzalanan müqavilələrdə ermənilərin mövqeyini araşdırır. Tədqiqat Zaqafqaziyanın dağılması ilə ilk Ermənistan Respublikasının elan edilməsi prosesini dəyərləndirir. Kolleksiya baxımından əhəmiyyəti 4 iyun 1918 Batum Müqaviləsinin Qafqaz İslam Ordusunun Azərbaycana daxil olmasını mümkün edən diplomatik çərçivəni yaratmasıdır.

Mənbənin öz xülasəsi

1917 yılındaki Rus ihtilâllerinin doğal sonuçlarından birisi,Kafkasya’nın Rusya’dan ayrılma sürecine girmesi olmuştur. Bu süreç ilkihtilâl (Şubat) ile başlamış, ikincisiyle (Ekim/Bolşevik) hızlanmıştı. İhtilâlinikinci günü yayınlamış oldukları barış dekretinde, bir an önce barışimzalanmasını ve imzalanacak barışın “ilhak ve tazminat” içermeyenilkelere göre yapılmasını savunan Bolşevikler, vatandaşlarına hitabenyayınlamış oldukları beyannamelerle de Rus ülkesinde barış ve dostlukrüzgârları estirecekleri izlenimini vermiş idiler. Bu suretle Rusya’da hemsavaşın bitmesi ve hem de yeni bir iktidarın ortaya çıkmasıyla iyimser birhava esmeye başlamıştı. Hatta bu iyimser havanın rüzgârı Türkiye’yi deetkilemiş, Türk basını Lenin idaresindeki Bolşevik ihtilâlini alkışlayanyazılar yazmıştı. Fakat bu iyimser hava kısa zaman içerisinde ne Rusya’dakaldı, ne de Türkiye’de. Bolşevikler kısa zaman içerisinde sergilediklerifaaliyetlerle, Çarlık Rusyası ve Geçici Hükümet dönemlerindeki Rushükümetlerinden hiç de farklı olmadıklarını göstermiş oldular. Özellikle RusMüessisler Meclisi’nin Ocak 1918 ortalarında zorla dağıtılması, Bolşeviklere yönelik havanın kısa zaman zarfında fırtınaya dönüşmesine nedenoldu. Bu durum, Rusya’nın İttifak devletleriyle olan münasebetlerini deetkileyecek ve devam eden Brest-Litovsk barış görüşmelerinde Ruslar oldukçabüyük sıkıntılarla karşı karşıya kalacaklardır.