Yeni Arşiv Belgeleri Işığında Kemal Kaya Efendi
Manas Journal of Social Studies, 2024
Koleksiyon özeti
Kafkas cephesinde savaşıp Rus esaretine düşen ve sonrasında Çin'e iltica ederek Doğu Türkistan'daki olaylarda rol oynayan Osmanlı subayı Kemal Kaya Efendi'nin hayatını yeni arşiv belgeleriyle inceleyen makale.
Manas Journal of Social Studies'te yayımlanan bu Türkçe makale, Almanya ve Fransa'da eğitim görmüş, Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas cephesinde görev alarak Ruslara esir düşen ve Sibirya'ya gönderilen Osmanlı subayı Kemal Kaya Efendi'nin biyografisini Türk Diplomatik Arşivi'ndeki yeni belgelerle yeniden kurar. Makale, Bolşevik idaresi sonrası Çin'e iltica eden Kemal Kaya Efendi'nin Harbin ve Pekin'deki öğretmenlik faaliyetlerini, ardından Çinli Müslüman General Ma Zhongying'in genelkurmay başkanı olarak Doğu Türkistan'daki rolünü ele alır. Koleksiyonla bağlantısı, 1918 Kafkas İslam Ordusu harekâtından çok, Birinci Dünya Savaşı Kafkas cephesi ve Osmanlı subaylarının savaş sonrası Avrasya'daki dağılımı bağlamında dolaylıdır.
Kaynağın kendi özeti
Kemal Kaya Efendi, Almanya ve Fransa’da eğitim görmüş ve Birinci Dünya Savaşı’nda Kafkas cephesinde görev almış bir Osmanlı subayıdır. Savaşta yaralı düşerek Ruslara esir olmuş ve bu sıfatla Sibirya’ya gönderilmiştir. Rusya’da Bolşevik idaresinin tesisi üzerine Çin’e iltica etmiştir. Mültecilerle birlikte Çin’in Harbin şehrine gelen Kemal Kaya Efendi, “Yeni Hayat” ismindeki Türk-Tatar mektebinde öğretmenlik yapmış, oradan Pekin’e giderek çok iyi bildiği Fransız dili üzerine dersler vermiştir. Pekin’de bulunduğu sırada tanıştığı Doğu Türkistan liderleri, Çinli Müslümanları sevk ve idare ederek onlara yardım etmesini kendisinden rica etmiştir. Kemal Kaya Efendi, üzerinde nüfuz kazandığı Çinli Müslüman General Ma Zhongying’e Genelkurmay Başkanı olarak hizmet vermiş ve Doğu Türkistan Valisi Jin Shuren’e karşı bir hamle yapması için onu teşvik etmiştir. Kemal Kaya Efendi’nin hayatı ve faaliyetlerine ilişkin literatürde birbiriyle çelişkili olmakla beraber az sayıda malumat bulunmaktadır. Söz konusu malumatın önemli bir bölümü de Kemal Kaya Efendi’nin Çin’de bulunduğu döneme ilişkin kaleme alınan hatıratlara dayanmaktadır. Türk Diplomatik arşivinde bulunan ve şimdiye kadar bilinmeyen arşiv kayıtları ilk kez çalışmamızla birlikte gün yüzüne çıkmaktadır. Söz konusu belgelerde daha önce herhangi bir resmine rastlayamadığımız Kemal Kaya Efendi’nin bir adet fotoğrafı da yer almaktadır. Makalemizde Türk Diplomatik arşivinde tespit edilen belgelerden ve diğer kaynaklardan yola çıkılarak Kemal Kaya Efendi’nin bir portresini çizmek amaçlanmıştır.
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Türk Diplomatik Arşivi
Kaynağın anahtar kelimeleri
"Doğu Türkistan" · "General Ma Zhongying" · "Türk Diplomatik Arşivi."] · "Çin" · ["Kemal Kaya Efendi"