“Azerbaycan” Gazetesine Göre Türk Ocakları Bakü Şubesi’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri (1918-1920)
Oder Alizade; Mehmet Fatih Sansar · Journal of Turkish World Studies, 2025
Koleksiyon özeti
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin resmî gazetesi "Azerbaycan"a dayanarak Türk Ocakları Bakü Şubesi'nin 1918-1920 arasındaki kuruluşu ve faaliyetlerini inceleyen makale.
Makale, 15 Eylül 1918-28 Nisan 1920 arasında ilk dört sayısı Gence'de, sonrakiler Bakü'de olmak üzere 443 sayı yayımlanan resmî "Azerbaycan" gazetesini kaynak alarak Türk Ocakları'nın Azerbaycan'daki yansımalarını ele alır. İstanbul'daki faaliyetler, Bakü'de şube açılmasının gerekliliği, üye kayıtları ve topluma yönelik sorumluluklar gazetenin haberleri üzerinden izlenir; şube 1920'de Sovyet yönetimince kapatılmıştır. Koleksiyon açısından değeri, Kafkas İslam Ordusu'nun Bakü'ye girişinin hemen ardından başlayan Osmanlı-Azerbaycan kültürel ve milliyetçi etkileşiminin basın üzerinden belgelenmesidir.
Kaynağın kendi özeti
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin resmî yayın organı olan “Azerbaycan” gazetesi, 15 Eylül 1918 ile 28 Nisan 1920 tarihleri arasında yayımlanmış olup, ilk dört sayısı Gence’de, sonraki sayıları ise Bakü’de basılmıştır. Bu süre zarfında toplam 443 sayı yayımlanan gazete, dönemin siyasi, toplumsal ve kültürel gelişmelerini aktaran önemli bir basın organı olmuştur. 1920 yılında Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin Sovyetler Birliği tarafından işgal edilmesi ve Azerbaycan’da Sovyet rejiminin kurulmasıyla birlikte Azerbaycan gazetesinin yayın faaliyeti sona erdirilmiştir. “Azerbaycan” gazetesi, yalnızca Azerbaycan’daki gelişmeleri değil, aynı zamanda Osmanlı Devleti’nde ve dünya genelinde meydana gelen siyasi ve toplumsal olayları da okuyucularına aktarmıştır. Türk Ocakları, 1918 yılından itibaren “Azerbaycan” gazetesinde kendine geniş bir yer bulmuş; İstanbul’daki faaliyetleri, Azerbaycan’da bir şube açılmasının önemi ve gerekliliği, toplum karşısındaki sorumlulukları ve üye kayıtları gibi konular gazetede ayrıntılı olarak işlenmiştir. Türk Ocakları’nın Bakü şubesi, Azerbaycan Cumhuriyeti’nin işgal edilmesiyle birlikte 1920 yılında Sovyet yönetimi tarafından yeniden kapatılmıştır. Bu çalışmada, “Azerbaycan” gazetesinde Türk Ocakları ile ilgili yayımlanan haber, makale ve beyanatlar incelenerek, Azerbaycan basınında Türk Ocakları’nın nasıl yer aldığı, Azerbaycan Hükümeti’nin Türk Ocakları’na bakışı ve Bakü şubesinin faaliyetleri ele alınacaktır. Ayrıca, Azerbaycan Cumhuriyeti örneğinden hareketle Türk Ocakları’nın Türk Dünyasındaki yeri ve önemi de tartışmaya açılacaktır.
Dizin
Kaynağın anahtar kelimeleri
Azerbaijan Democratic Republic · Azerbaycan Halk Cumhuriyeti · Milliyetçilik · Nationalism · Turkish Hearths · Turkish Hearths Baku Branch · Türk Ocakları · Türk Ocakları Bakü Şubesi · “Azerbaijan” Newspaper · “Azerbaycan” gazetesi