Birinci Dünya Savaşı'nda Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Rus İşgal Bölgelerinden Yapılan Göçler
Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 2016
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı'nda Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz'deki Rus işgal bölgelerinden Anadolu içlerine yaşanan Müslüman göçlerini inceleyen akademik makale.
Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan bu makale, 1914-1917 arasında Kafkas Cephesi'ndeki Rus ilerleyişine paralel olarak Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz'den Anadolu içlerine yönelen sivil göç dalgalarını ele alır. Erzurum ve Trabzon'un 1916'daki işgalinin ardından zirveye ulaşan muhaceret, ulaşım araçlarına el konulması, çete saldırıları ve salgın hastalıklar gibi koşullar altında incelenir; Dâhiliye Nezareti ile vilayet idarelerinin aldığı tedbirlere değinilir. Koleksiyon açısından, 1918 Kafkas harekâtını hazırlayan cephe gerisi ve nüfus hareketleri bağlamını sunar.
Kaynağın kendi özeti
Savaşların en trajik sonuçlarının başında, savaş bölgelerinde yaşayan sivil halkın yaşadığı bölgeleri terk etmeleri yani göçler gelmektedir. Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi'nde yaşanan savaşlar ile muhaceret bölgenin kaderini derinden etkiledi. 1914 yılında savaşın ilk günlerinde başlayan muhaceret 1917 yılına kadar aralıksız olarak devam etti. Türk-Rus mücadelesinin yaşandığı bölgedeki Müslüman ahali Rus ilerlemesine paralel olarak sürekli batıya doğru göç etmek zorunda kaldı1916 yılında Erzurum'un Rus işgaline uğramasının ardından göç eden insan sayısı doruk noktaya ulaştı. Türk ordusu geri çekilirken cephane ve ikmal araçlarını nakletmek için sivil halkın elindeki araçlara el koymuştu. Tüm ulaşım araçlarına el konulmuş olan halk dondurucu soğuğa rağmen boyunduruk altında yaşamak istemediği için orduyla beraber Anadolu'nun içlerine doğru geri çekildi. Trabzon'un aynı yıl içerinde işgali sonrası bölge halkı Ordu ve Giresun üzerinden batıya doğru göç etti. Göç sırasında çoğunlukla deniz yolu ve kayıklar kullanıldı. Dâhiliye Nezareti, Erzurum ve Trabzon Valilikleri tarafından alınan her türlü tedbirlere rağmen muhacirler yol boyunca çete saldırıları, salgın hastalıklar ve açlıkla mücadele etmek zorunda kaldılar. Karadeniz üzerinden göç edenler ise Rus donanmasının saldırılarına maruz kaldı. Erzurum'dan başlayan göç dalgası Erzincan ve Sivas üzerinden Kayseri, Niğde, Kırşehir ve Çatalca bölgelerine kadar yayıldı. Bölgenin güneyine göç edeneler ise Diyarbakır ve Adana'ya kadar geniş bir coğrafyaya yayıldılar.Bu çalışmada 1915-1917 yıllarındaki göç hareketleri Genelkurmay Başkanlığı ATASE Arşivi, Başbakanlık Osmanlı Arşivi ve hatıratlar çerçevesinde ele alınmıştır
Dizin
- Birlikler ve kurumlar
- Dâhiliye NezaretiErzurum ValiliğiTrabzon Valiliği