Ermenistan sorunu ve Kafkasya'da İngiliz uygulamaları (1918-1919)
Ermeni Araştırmaları Dergisi, 2008
Koleksiyon özeti
1918-1919'da Osmanlı çekilişi sonrası Kafkasya'da İngiliz politikaları ve Ermenistan'ın Kars-Nahçıvan üzerindeki genişlemesini inceleyen Türkçe makale.
Ermeni Araştırmaları Dergisi'nde yayımlanan bu makale, Şubat 1918'de başlayan Osmanlı harekâtının Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan devletlerinin kuruluşuna katkısını hatırlattıktan sonra, Mondros sonrası Türk birliklerinin bölgeyi boşaltmasıyla İngiltere'nin hâkim güç haline gelişini ele alır. Yazar, İngiliz yönetiminin Ermenistan'ı 'yaşayabilir' kılmak amacıyla Nahçıvan ve Kars gibi Türk çoğunluklu ve müstakil hükümetler halinde örgütlenmiş bölgeleri Ermeni idaresine bıraktığını savunur. Koleksiyon açısından kaynak, Kafkas İslam Ordusu harekâtının hemen ardından gelen dönemi ve Osmanlı çekilişinin bölgesel sonuçlarını anlamak için bağlam sağlar.
Kaynağın kendi özeti
Şubat 1918 de başlatılan askeri harekât ile Osmanlı kuvvetleri Kafkasya’ya ulaşıp, bölgede oluşan yeni dengeler çerçevesinde Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan devletlerinin kurulmasına ciddi katkıda bulundu. Ancak I.Dünya savaşının Osmanlı ve müttefiklerinin aleyhine gelişmesi sonucu, Türk birlikleri Kafkasya’yı boşaltmak zorunda kaldı ve yerlerini İngiliz kuvvetleri aldı. Artık Kafkasya’da hâkim güç İngiltere’dir ve onun politikaları bölgeyi şekillendirecektir. İngiltere’nin kendi menfaatleri ve hissiyatı doğrultusunda varlığına katkıda bulunmak istediği devlet elbette Ermenistan olacaktı. İngilizler, sınırlarını Türkler ve Almanların oluşturduğunu düşündükleri Ermenistan’ı büyüterek, kendilerince onu “yaşayabilecek” hale getirmeyi düşünmekte, böylece Türkleri tamamen etkisizleştirmeyi hesaplamaktaydı. Bu anlamda Türklerin müstakil hükümetler halinde yaşadıkları Nahçıvan ve Kars bölgeleri, İngiliz birlikleri tarafından işgal edilip, Ermeni yönetimine hediye edildi. “Yaşayabilecek Ermenistan” oluşturulmuş İngilizler ve tabiî ki Ermeniler bu işten gayet hoşnut kalmıştı. Ancak bölgede İngiliz gücüyle Ermeniler lehine bozulan dengeler, kısa süre sonra çoğunluğu oluşturulan Türkler tarafından yeniden eski haline getirilecekti.
Dizin
Kaynağın anahtar kelimeleri
"Ermenistan" · "Kafkasya" · "Kars" · "Türkler" · "ermeni sorunu"] · "ingiliz politikası" · "nahçivan" · "siyaset tarihi" · ["uluslararası ilişkiler"