Ermenistan sorunu ve Kafkasya'da İngiliz uygulamaları (1918-1919)
Ermeni Araştırmaları Dergisi, 2008
Kolleksiya xülasəsi
1918-1919-cu illərdə Osmanlı geri çəkilməsindən sonra Qafqazda İngilis siyasəti və Ermənistanın Qars-Naxçıvan üzərində genişlənməsini araşdıran türkcə məqalə.
"Ermeni Araştırmaları" jurnalında dərc olunan bu məqalə 1918-ci ilin fevralında başlayan Osmanlı hərəkatının Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan dövlətlərinin yaranmasına töhfəsini xatırladır, sonra Mondros sonrası türk qoşunlarının bölgəni tərk etməsi ilə İngiltərənin hakim qüvvəyə çevrilməsini araşdırır. Müəllif İngilis idarəçiliyinin Ermənistanı "yaşaya bilən" hala gətirmək üçün Naxçıvan və Qars kimi türk əksəriyyətli bölgələri erməni idarəsinə verdiyini iddia edir. Kolleksiya baxımından mənbə Qafqaz İslam Ordusu hərəkatından dərhal sonrakı dövrü anlamaq üçün kontekst verir.
Mənbənin öz xülasəsi
Şubat 1918 de başlatılan askeri harekât ile Osmanlı kuvvetleri Kafkasya’ya ulaşıp, bölgede oluşan yeni dengeler çerçevesinde Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan devletlerinin kurulmasına ciddi katkıda bulundu. Ancak I.Dünya savaşının Osmanlı ve müttefiklerinin aleyhine gelişmesi sonucu, Türk birlikleri Kafkasya’yı boşaltmak zorunda kaldı ve yerlerini İngiliz kuvvetleri aldı. Artık Kafkasya’da hâkim güç İngiltere’dir ve onun politikaları bölgeyi şekillendirecektir. İngiltere’nin kendi menfaatleri ve hissiyatı doğrultusunda varlığına katkıda bulunmak istediği devlet elbette Ermenistan olacaktı. İngilizler, sınırlarını Türkler ve Almanların oluşturduğunu düşündükleri Ermenistan’ı büyüterek, kendilerince onu “yaşayabilecek” hale getirmeyi düşünmekte, böylece Türkleri tamamen etkisizleştirmeyi hesaplamaktaydı. Bu anlamda Türklerin müstakil hükümetler halinde yaşadıkları Nahçıvan ve Kars bölgeleri, İngiliz birlikleri tarafından işgal edilip, Ermeni yönetimine hediye edildi. “Yaşayabilecek Ermenistan” oluşturulmuş İngilizler ve tabiî ki Ermeniler bu işten gayet hoşnut kalmıştı. Ancak bölgede İngiliz gücüyle Ermeniler lehine bozulan dengeler, kısa süre sonra çoğunluğu oluşturulan Türkler tarafından yeniden eski haline getirilecekti.
İndeks
- Hadisələr
- Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918)
Mənbənin açar sözləri
"Ermenistan" · "Kafkasya" · "Kars" · "Türkler" · "ermeni sorunu"] · "ingiliz politikası" · "nahçivan" · "siyaset tarihi" · ["uluslararası ilişkiler"