Birinci Dünya Savaşı’nda Kafkas Cephesi’nde sağlık hizmetleri ve Erzurum’da ilk tifüs aşısı uygulamaları
Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 2021
Koleksiyon özeti
Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi'ndeki sağlık hizmetlerini ve Erzurum'daki ilk tifüs aşısı uygulamalarını inceleyen Türkçe akademik makale.
Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi'nde 2021'de yayımlanan bu makale, Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas (Doğu) Cephesi'ndeki sıhhi teşkilatın yetersizliğini ve tifüs salgınının 3. Ordu üzerindeki yıkıcı etkisini ele alır. Yazı özellikle Aralık 1914-Ocak 1915 Sarıkamış Harekâtı sırasındaki asker ve sivil kayıplarına ve Erzurum'da geliştirilen ilk tifüs aşısı uygulamalarına odaklanır. Koleksiyon açısından, 1918 Kafkas İslam Ordusu harekâtına zemin hazırlayan Kafkas Cephesi'nin genel askerî-sıhhi koşullarını anlamak için arka plan niteliğinde bir kaynaktır.
Kaynağın kendi özeti
Doğu Cephesi olarak adlandırılan Kafkas Cephesi, Osmanlı tarihinin en büyük yenilgilerinden birinin alındığı yer olup 3. Ordu’daki askerlerimizin bir çoğunu henüz Rus ordusuyla çatışmadan kaybettiğimiz, soğuğun ve salgın hastalığın baş düşmanlarımız olduğu bir cephedir. Savaş dönemlerinin korkunç afeti olarak tanımlanan tifüs hastalığı, Birinci Dünya Savaşı sırasında toplamda 18 gün süren (22 Aralık 1914 - 9 Ocak 1915) Sarıkamış Harekâtında, Kafkas Cephesi’ndeki 3. Ordu’yu istila ederek düşmanın başaramadığı genel kırımı yapmış, savaştan çok daha fazla asker ve sivil kayıplarına sebep olmuş ve harp tarihinin bir faciası olarak tarihteki yerini almıştır. Kafkas Cephesi’nde ordu savaşa sürülürken hazırlıklar son derece yetersiz kalmıştır. Sıhhî hizmet ve teşkilat, üzerinde durulacak en önemli nokta iken, şiddetli kış ortasında son derece müşkül şartlar altında girilen bu önemli mücadelede sıhhî tertibat tamamen ihmal edilmiştir. Aralık 1914’de Enver Paşa’nın emriyle başlatılan taarruz harekâtı başarısızlıkla sona ermiş, sert kış koşulları altında harekete geçen askerlerin büyük bir kısmı açlığa ve soğuğa yenik düşmüş, geri kalanlarını ise ordu içerisinde salgın halinde seyreden tifüs hastalığı kırıp geçirmiştir. Bütün bu talihsiz şartlar bir araya gelerek 3. Ordu’da, daha harbin başlangıcında çok fazla askerin kaybına yol açmıştır. Sarıkamış felaketinin sonuçları, memleket, ordu ve cephede uzun zaman sarsıntı ile hissedilmiştir. 32 yaşında iken 3. Ordu’da Sıhhiye Reisi olarak göreve atanan ve üç buçuk sene bu görevde kalan Dr. Tevfik Sağlam, sağlık hizmetlerinde çok önemli başarılara imza atmıştır. Daha önce Yemen’de karşılaştıklarında tanı koyamadıkları hastalığın ‘Tifüs’ olduğu sonucuna vararak ilk tifüs aşısı uygulamalarını Erzurum’da (Hasankale) başlatmış ve ‘Tifüs salgını’ ile oluşabilecek daha büyük felaketlerin önüne geçmiştir. Günümüz olanaklarında COVID-19 pandemisi ile mücadelemiz sürerken bir asır öncesinde; savaş, yoksulluk ve soğuğa rağmen tifüs salgınını yenmeyi başaran Türk hekimlerimizi bir kez daha takdirle anıyoruz.
Dizin
- Kişiler
- Enver Paşa
- Birlikler ve kurumlar
- 3. Ordu