I. Dünya Savaşı Sırasında Azerbaycan Türklerinin Rus Esaretinden Kaçırdığı Türk Subayları
Musa Göktuğ · Selcuk University, 2023
Koleksiyon özeti
Azerbaycan Türklerinin Nargin Adası ve Naftlug kamplarındaki Türk esirlere yardımı ve subayları kaçırması.
Musa Göktuğ'un makalesi, Sarıkamış Harekâtı'ndan sonra esir düşen Türk asker ve subayların Tiflis'teki Naftlug ve Bakü açıklarındaki 'Cehennem Adası' Nargin kamplarına götürülmesini ve Azerbaycan Türklerinin hem esirlere yardım etmesini hem de subayları kaçırmasını anlatır. Kaçırılan subaylar Anadolu'ya dönerek yeniden savaşmış ve Kurtuluş Savaşı'na katılmıştır. Kafkas İslam Ordusu öncesi Türk-Azerbaycan dayanışmasının ve Nargin hafızasının belgesidir.
Kaynağın kendi özeti
Sarıkamış Harekatı’ndan sonra, esir düşen Türk asker ve subaylar Rusya içlerine ve Sibirya’ya götürülmüştür. Türk esirler, Ermeni askerlerin muhafazasında insanlık dışı bir yolculukla yaklaşık iki günde Tiflis’teki Naftlug Esir Toplama ve Aktarma Merkezi’ne taşınmıştır. Bu merkezde, yolda hayatını kaybedenler defnedilmiş, ağır hasta olanlar seçilip ölüme terkedilmiş, yaşama ihtimali olanlar Rusya’daki başka esir kamplarına nakledilmiştir. Bu nakil sırasında ikinci sırada Bakü açıklarında bulunan Nargin Adası’nda bulunan Esir Toplama ve Aktarma Merkezi gelmiştir. Buradaki koşulların Natflug’dan da ağır olmasından dolayı Türk esirler cezireye Cehennem Adası adını vermiştir. Böyle bir ortamda Azerbaycan Türkleri, hem Türk esirlere yardım etmeye hem de fırsatını bulduğunda Rus esaretindeki subayları kaçırmaya çalışmıştır. Kaçırılan subaylar, Anadolu’ya gönderilmiş, yurda döndükten sonra yeniden savaşmış, Kurtuluş Savaşı’na katılmış ve nihayet Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunda önemli görevleri yerine getirmiş ve bazı ilklere imza atmıştır. Bu çalışmada Azerbaycanlıların, Türk esirlere yönelik yardım çalışmaları ve onların kaçırılarak yurda dönmelerini sağlamaları ve en ünlü esir Türk subayların kaçırılmasıyla ülkeye döndükten sonraki faaliyetlerini içine alan tarihi süreç incelenmiş olup bu bağlamda esirlerin adaya getirilmeye başlandığı 1915 yılının ilk günlerinden, esirlerin tamamen kurtarıldığı 1918 yılının Eylül ayı ortalarına kadarki dönem ayrıntılı bir biçimde ele alınmıştır.
Dizin
Kaynağın anahtar kelimeleri
Azerbaijan Turks · Caucasian Islamic Army. · History of The Republic of Turkiye · Kafkas İslam Ordusu · Naftluk · Nargin Adası · Nargin Island · Natflug · Sarıkamış Harekâtı · Sarıkamış operation · Tsarist Russia · Turkish prisoners · Türk Esirler · Türkiye Cumhuriyeti Tarihi · text