The Rentı of Kafkas Itıhad Terakkı and Its Program
İbrahim Ethem Atnur · DergiPark (Istanbul University)
Koleksiyon özeti
İbrahim Ethem Atnur'un, 1918'de Osmanlı kuvvetlerinin denetimindeki Göyçay'da kurulan Kafkas İttihad ve Terakki Fırkası'nın doğuşunu ve programını inceleyen makalesi.
Makale, 1905 sonrası Azerbaycan'da Müsavat, Hümmet ve İttihad-ı İslam gibi partilerin gelişimini özetledikten sonra, 1918'de Osmanlı kuvvetlerinin Azerbaycan'a girişi ve Bakü'ye yürüyüşünün yarattığı siyasi ortamı ele alır. Türk askerî birliklerinin denetimindeki Göyçay'da kurulan Kafkas İttihad ve Terakki Fırkası şubesinin programı; Türkçülük, İslamcılık ve Turan ideali çerçevesinde dönemin Osmanlı siyasetiyle karşılaştırmalı olarak çözümlenir. Kafkas İslam Ordusu'nun harekât sahasında ortaya çıkan siyasi örgütlenmeyi ve Osmanlı-Azerbaycan siyasi etkileşimini göstermesi bakımından koleksiyon için doğrudan ilgilidir.
Kaynağın kendi özeti
1905 yılından itibaren gelişmeye başlayan Azerbaycan sosyal, kültürel ve siyasî hayatı, bir taraftan Türkiye ile ciddi etkileşim içerisinde iken, diğer taraftan partileşmeye yöneldi. Azerbaycan’ın geleceğini belirleyecek Müsavât, Hümmet ve İttihad-ı İslam-Rusya’da Müslümanlık gibi partiler bu anlamda önemliydi. Onların katkıları ile demokratik Azerbaycan’ın temelleri atıldı. 1918’de Osmanlı kuvvetlerinin Azerbaycan’a girişi ve Bakü’ye yürüyüşü, Azerbaycan’ın bağımsızlığına katkı yaptığı gibi, Türk siyasî hayatı da bölgeyi ciddi şekilde etkiliyordu. Türk askerî birlikleri kontrolünde olan Gökçay’da Kafkas İttihad Terakki Fırkası Şubesi oluşturulması bu açıdan önemliydi. Fırka’nın programı, bölgeye yönelik bir takım farklar taşıması dışında, dönem Türkiye’sindeki hakim siyaseti yansıtıyor, Türkçülük, İslamcılık ve Turan ideali, etkileşim açısından dikkat çekiyordu. Azerbaycan siyasî hayatında önemli bir konuma sahip olan İttihad Partisi’nin, Kafkas İttihad Terakki Fırkası ile ilişkisi ve bu iki siyasi hareket içerisindeki Türkiye etkisi, ilginç ve önemli olmakla birlikte, zihinlerde şüpheler uyandırmaya devam etmektedir
Dizin
- Kişiler
- İbrahim Ethem Atnur
Kaynağın anahtar kelimeleri
Psychology