The Rentı of Kafkas Itıhad Terakkı and Its Program
İbrahim Ethem Atnur · DergiPark (Istanbul University)
Kolleksiya xülasəsi
İbrahim Ethem Atnurun 1918-ci ildə Osmanlı qüvvələrinin nəzarətindəki Göyçayda yaradılan Qafqaz İttihad və Tərəqqi Firqəsinin yaranmasını və proqramını araşdıran məqaləsi.
Məqalə 1905-dən sonra Azərbaycanda Müsavat, Hümmət və İttihadi-İslam kimi partiyaların inkişafını xülasə etdikdən sonra 1918-ci ildə Osmanlı qüvvələrinin Azərbaycana daxil olması və Bakıya yürüşünün yaratdığı siyasi mühiti araşdırır. Türk hərbi hissələrinin nəzarətindəki Göyçayda yaradılan Qafqaz İttihad və Tərəqqi Firqəsinin proqramı türkçülük, islamçılıq və Turan idealı çərçivəsində dövrün Osmanlı siyasəti ilə müqayisəli təhlil olunur. Qafqaz İslam Ordusunun əməliyyat bölgəsində ortaya çıxan siyasi təşkilatlanmanı göstərdiyi üçün kolleksiya baxımından birbaşa əhəmiyyətlidir.
Mənbənin öz xülasəsi
1905 yılından itibaren gelişmeye başlayan Azerbaycan sosyal, kültürel ve siyasî hayatı, bir taraftan Türkiye ile ciddi etkileşim içerisinde iken, diğer taraftan partileşmeye yöneldi. Azerbaycan’ın geleceğini belirleyecek Müsavât, Hümmet ve İttihad-ı İslam-Rusya’da Müslümanlık gibi partiler bu anlamda önemliydi. Onların katkıları ile demokratik Azerbaycan’ın temelleri atıldı. 1918’de Osmanlı kuvvetlerinin Azerbaycan’a girişi ve Bakü’ye yürüyüşü, Azerbaycan’ın bağımsızlığına katkı yaptığı gibi, Türk siyasî hayatı da bölgeyi ciddi şekilde etkiliyordu. Türk askerî birlikleri kontrolünde olan Gökçay’da Kafkas İttihad Terakki Fırkası Şubesi oluşturulması bu açıdan önemliydi. Fırka’nın programı, bölgeye yönelik bir takım farklar taşıması dışında, dönem Türkiye’sindeki hakim siyaseti yansıtıyor, Türkçülük, İslamcılık ve Turan ideali, etkileşim açısından dikkat çekiyordu. Azerbaycan siyasî hayatında önemli bir konuma sahip olan İttihad Partisi’nin, Kafkas İttihad Terakki Fırkası ile ilişkisi ve bu iki siyasi hareket içerisindeki Türkiye etkisi, ilginç ve önemli olmakla birlikte, zihinlerde şüpheler uyandırmaya devam etmektedir
İndeks
- Şəxslər
- İbrahim Ethem Atnur
- Hərbi hissələr və qurumlar
- Kafkas İslam OrdusuKafkas İttihad ve Terakki FırkasıMüsavat PartisiHümmet Partisiİttihad-ı İslam
Mənbənin açar sözləri
Psychology